Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną.
Co to jest druk sejmowy? To oficjalny numer projektu ustawy i dokumentów towarzyszących w procesie legislacyjnym.
Zobacz też: głosowania sejmowe, tematy i sekcję legislacji.
Projekt wzmacnia sądowy nadzór nad kontrolą operacyjną służb i porządkuje tryb reagowania na przebieg działań niejawnych. Zakłada większy udział sądu i prokuratora w trakcie stosowania kontroli, a nie tylko na etapie jej zarządzenia. Jednocześnie doprecyzowuje zasady postępowania z materiałami z kontroli oraz terminy ich niszczenia.
Widoczny w HTML źródłowym bez JavaScript
UZASADNIENIE Obecny system nadzoru i kontroli działalności służb państwowych uprawnionych do realizowania kontroli operacyjnej, zwanych dalej „uprawnionymi podmiotami”, jest efektem ciągłej ewolucji rozwiązań, których fundamenty zostały położone przez ustawodawcę na początku lat 90. XX wieku. Obecnie w Polsce obowiązują standardy charakterystyczne dla państw demokratycznych, w których nadzór i kontrola nad tymi podmiotami są sprawowane przez wiele instytucji, uwzględniając zasadę podziału i równowagi władz.
Nadzór i kontrola uprawnionych podmiotów, jako wyspecjalizowanych organów administracji rządowej, jest realizowana w Rzeczypospolitej Polskiej na trzech płaszczyznach, tj. przez rząd (Radę Ministrów: właściwych ministrów oraz Prezesa Rady Ministrów) będący władzą wykonawczą, Sejm będący organem ustawodawczym oraz kontrolnym wobec władzy wykonawczej, a także sądy reprezentujące władzę sądowniczą oraz inne wyspecjalizowane organy państwa.
Działalność operacyjna uprawnionych podmiotów, w tym służb specjalnych (Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz Służby Kontrwywiadu Wojskowego), posiadających uprawnienia do niejawnego uzyskiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej treści komunikatów i informacji w formie tzw. kontroli operacyjnej, podlega nadzorowi organów władzy sądowniczej, który sprawowany jest przez sędziów posiadających konstytucyjne i ustawowe gwarancje niezawisłości i niezależności od innych organów państwowych.
Z uwagi na fakt, iż to sądy zarządzają przeprowadzenie kontroli operacyjnej, nadzór przez nie realizowany jest sprawowany w zakresie potencjalnie najdalej idącej ingerencji w prawa i wolności obywatelskie. Powierzenie sądom nadzoru nad działaniami uprawnionych podmiotów w tym zakresie ma kluczowe znaczenie dla całego systemu demokratycznego nadzoru nad tymi służbami, ponieważ organy władzy sądowniczej charakteryzują się niezależnością, w tym neutralnością polityczną sędziów, oraz uprawnieniami niezależnego dostępu do informacji o działalności operacyjnej służb. Obowiązujące rozwiązania ustawowe pozwalają właściwym sądom (tj.
właściwym miejscowo sądom okręgowym bądź Sądowi Okręgowemu w Warszawie oraz Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie – w przypadku służb specjalnych) utrzymać pieczę nad działalnością uprawnionych podmiotów najsilniej ingerującą w prywatność obywateli za pomocą wydawania postanowień o zarządzeniu kontroli operacyjnej. Sądy te wydają także postanowienia o wyrażeniu zgody na przeprowadzenie kontroli operacyjnej w przypadkach niecierpiących zwłoki, jeżeli mogłoby to spowodować utratę informacji lub zatarcie albo zniszczenie dowodów przestępstwa.
W takiej szczególnej sytuacji szef (komendant) uprawnionego podmiotu, który zarządził przeprowadzenie kontroli operacyjnej, występuje z jednoczesnym wnioskiem do sądu o wydanie postanowienia w tej sprawie. W razie nieudzielenia przez sąd zgody w terminie 5 dni od dnia zarządzenia kontroli operacyjnej przez szefa (komendanta) uprawnionego podmiotu, wstrzymuje on kontrolę operacyjną oraz poleca protokolarne, komisyjne zniszczenie materiałów zgromadzonych podczas jej stosowania. Także w procesie przedłużenia kontroli operacyjnej kluczowa jest zgoda właściwego sądu rozpatrującego wniosek.
W przypadku uzyskania w drodze kontroli operacyjnej materiałów istotnych dla bezpieczeństwa państwa, szef (komendant) uprawnionego podmiotu może wnioskować o ich zachowanie. Decyzje w tej sprawie podejmuje jednak sąd, który przed wydaniem postanowienia zapoznaje się z materiałami uzasadniającymi wniosek, w szczególności z materiałami zgromadzonymi podczas stosowania kontroli operacyjnej, której wniosek dotyczy.
W świetle obowiązujących regulacji prawnych nie jest zatem możliwe zainicjowanie przez uprawnione podmioty kontroli operacyjnej oraz jej prowadzenie lub przedłużenie bez uzyskania zgody właściwego sądu, co zapewnia cywilną kontrolę działalności tych służb w omawianym zakresie. Niemniej jednak w obecnym reżimie prawnym dostrzega się obszary nieobjęte nadzorem sądowym, którego sprawowanie jest uzasadnione w demokratycznym państwie prawnym.