Interpelacja w sprawie wyłączenia nauczycieli - wcześniejszych emerytów z Karty Nauczyciela - z prawa do rekompensaty za pracę w szczególnym charakterze oraz informacji o stanie prac nad zmianami systemowymi

Szanowna Pani Ministro,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie sytuacji grupy nauczycieli urodzonych w latach 1954-1959 (oraz innych osób z analogicznym statusem), którzy skorzystali z wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów Karty Nauczyciela (w praktyce – przechodząc na emeryturę przed ukończeniem 60. roku życia), a następnie zostali pozbawieni możliwości uzyskania tzw. rekompensaty przewidzianej w ustawie o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje osobie, która przed 1 stycznia 2009 r. wykonywała pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat – a więc m.in. nauczycielom, których praca była kwalifikowana jako praca w szczególnym charakterze. Jednocześnie praktyka organu rentowego, oparta o przepisy wyłączające, powoduje, że nauczyciele, którzy nabyli prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie Karty Nauczyciela (np. art. 88), są wyłączani z prawa do rekompensaty, mimo że często przepracowali w oświacie ponad 30 lat, w tym wymagane minimum 15 lat „przy tablicy”.

W ocenie wielu zainteresowanych prowadzi to do nierównego traktowania nauczycieli o porównywalnym stażu i charakterze pracy – zwłaszcza w zestawieniu z osobami, które przechodziły na emeryturę w innym trybie i mogą ubiegać się o rekompensatę mimo krótszego okresu pracy nauczycielskiej. Problem stał się masowy i jest przedmiotem sporów sądowych oraz licznych, często sprzecznych porad publikowanych w Internecie.

Dodatkowo w debacie publicznej powraca wątek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, który – według informacji publikowanych m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich – nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a jednocześnie miał dotyczyć standardów konstytucyjnych w obszarze świadczeń emerytalnych i skutków wcześniejszego pobierania świadczeń.

W przestrzeni publicznej pojawiają się przekazy, jakoby orzeczenie to miało automatycznie rozwiązywać również problem rekompensaty nauczycieli – co wymaga jednoznacznego sprostowania lub potwierdzenia przez właściwy organ.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Jaka jest aktualna wykładnia MRPiPS w sprawie prawa do rekompensaty (art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych) dla nauczycieli, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę na podstawie Karty Nauczyciela (w szczególności art. 88)?

Czy ministerstwo potwierdza, że obowiązujące przepisy oraz praktyka ZUS wyłączają tę grupę nauczycieli z prawa do rekompensaty – nawet w przypadku udokumentowania co najmniej 15 lat pracy w szczególnym charakterze przed 1 stycznia 2009 r.?

Ile osób (szacunkowo – z podziałem na roczniki, w szczególności 1954-1959) może być dotkniętych tym problemem oraz jaka byłaby szacunkowa skutkowość finansowa ewentualnego przyznania im prawa do rekompensaty (w ujęciu rocznym i wieloletnim)?

Czy MRPiPS analizowało problem z perspektywy zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji RP) – w kontekście różnego traktowania nauczycieli o podobnym przebiegu zatrudnienia, lecz innym trybie przejścia na emeryturę?

Czy w MRPiPS są prowadzone lub planowane prace legislacyjne nad zmianą art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych w taki sposób, aby nauczyciele – wcześniejsi emeryci z Karty Nauczyciela – nie byli automatycznie wyłączeni z prawa do rekompensaty, jeśli spełniają warunek 15 lat pracy w szczególnym charakterze?

Czy MRPiPS rozważa wprowadzenie szczególnego trybu weryfikacji (np. w drodze uzupełniającej procedury dowodowej w ZUS) dla tej grupy, tak aby ograniczyć liczbę sporów sądowych i zapewnić jednolitą praktykę orzeczniczą?

Czy ministerstwo może jednoznacznie wskazać, czy i w jakim zakresie wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, pozostaje w związku z problemem prawa nauczycieli do rekompensaty, czy też dotyczy odrębnego mechanizmu obliczania świadczeń?

Jaki jest aktualny stan prac rządowych w zakresie systemowego rozwiązania problemów wynikających z wyroku TK SK 140/20, w tym kwestii publikacji oraz ewentualnej ustawy wykonującej standard konstytucyjny wskazywany w wystąpieniach RPO?

Czy MRPiPS planuje wydanie komunikatu lub wytycznych informacyjnych dla obywateli (w tym nauczycieli emerytów), aby przeciąć falę wprowadzających w błąd porad („pseudo-porad prawnych”) i wskazać realne, zgodne z prawem ścieżki dochodzenia roszczeń?

Z poważaniem

Posłanka na Sejm RP Iwona Maria Kozłowska