Interpelacja nr 15627

Fragment treści interpelacji

HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript

Interpelacja w sprawie ekonomicznych podstaw przystąpienia Polski do programu SAFE (Security Action for Europe) Interpelacja nr 15627 do prezesa Rady Ministrów w sprawie ekonomicznych podstaw przystąpienia Polski do programu SAFE (Security Action for Europe) Zgłaszający: Krzysztof Lipiec Data wpływu: 26-02-2026 Panie Premierze, składam interpelację w sprawie ekonomicznych podstaw przystąpienia Polski do programu SAFE (Security Action for Europe) oraz przygotowania przez rząd kompleksowych analiz porównawczych opłacalności tego instrumentu względem finansowania potrzeb obronnych poprzez emisję długu krajowego lub inne mechanizmy rynkowe, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyk systemowych, w tym mechanizmu warunkowości.

Program SAFE przedstawiany jest w debacie publicznej jako narzędzie umożliwiające tańsze finansowanie wydatków obronnych dzięki wspólnemu zadłużaniu się na poziomie Unii Europejskiej. Jednak zasadniczym faktem jest, że SAFE nie jest instrumentem grantowym, lecz pożyczkowym. Oznacza to, że środki uzyskane w jego ramach zwiększają zadłużenie państwa i generują długoterminowe zobowiązania finansowe, które należy analizować nie w kategoriach politycznych deklaracji, lecz twardej rachunkowości ekonomicznej.

Tymczasem w przestrzeni publicznej brakuje jednoznacznych informacji, czy decyzja o przystąpieniu Polski do SAFE została poprzedzona szczegółową analizą kosztów i ryzyk, w tym analizą alternatywnych źródeł finansowania. Wątpliwości pogłębia fakt, że nie wszystkie państwa członkowskie zdecydowały się na udział w programie. W szczególności wskazuje się, że część krajów uznała, iż jest w stanie pozyskać finansowanie na rynkach międzynarodowych na warunkach porównywalnych lub korzystniejszych niż w ramach SAFE.

W debacie publicznej podnoszony jest przykład Szwecji, która miała argumentować, że jako państwo o wysokiej wiarygodności kredytowej może zadłużać się taniej samodzielnie niż poprzez instrument unijny. Równocześnie wskazuje się, że niektóre największe gospodarki europejskie nie skorzystały z SAFE, co rodzi pytanie, czy ich decyzje wynikały z kalkulacji ekonomicznej i czy podobne porównania zostały przeprowadzone przez stronę polską. Kluczową kwestią jest bowiem to, że koszt finansowania publicznego nie zależy wyłącznie od nominalnego oprocentowania pożyczki, lecz od całkowitego kosztu pieniądza w całym cyklu życia zobowiązania.

Obejmuje to marżę emisyjną, koszty transakcyjne, harmonogram spłat, strukturę stopy procentowej (stała lub zmienna), koszty zabezpieczeń finansowych oraz ryzyka makroekonomiczne. Jeżeli SAFE finansowany jest w walucie obcej, pojawia się również ryzyko kursowe, które może w długim horyzoncie znacząco podnieść realny koszt obsługi długu. W takich przypadkach państwa stosują instrumenty zabezpieczające (hedging), które również generują koszty i powinny być uwzględnione w pełnej kalkulacji ekonomicznej. Nie bez znaczenia pozostają również różnice w elastyczności zarządzania długiem.

Emisja krajowego długu daje państwu większą swobodę w doborze waluty, terminów zapadalności, momentu emisji oraz struktury inwestorów. Instrumenty unijne z natury rzeczy wiążą się z dodatkowymi ramami instytucjonalnymi, harmonogramami i procedurami, które mogą ograniczać możliwość dynamicznego reagowania na zmiany warunków rynkowych. W kontekście wydatków obronnych, gdzie czas i elastyczność decyzji mają kluczowe znaczenie, ograniczenia proceduralne mogą generować realne koszty ekonomiczne. Istotnym elementem oceny SAFE powinny być także potencjalne ograniczenia w sposobie wydatkowania środków.

Programy europejskie często wiążą się z określonymi wymogami dotyczącymi struktury zakupów, preferencji dla dostawców z określonych obszarów gospodarczych czy koniecznością realizacji projektów w formule konsorcjalnej. W praktyce może to wpływać na ceny pozyskiwanego sprzętu i ograniczać konkurencję, co w efekcie podnosi koszty jednostkowe zakupów. Jeżeli tak jest, nawet potencjalnie niższy koszt długu może zostać skompensowany przez wyższe koszty realizacji zamówień. Nie można również pomijać kosztów pośrednich i systemowych.

Udział w instrumentach wspólnotowych wiąże się z obowiązkami sprawozdawczymi, procedurami zatwierdzania projektów oraz dodatkowymi kosztami administracyjnymi i operacyjnymi. Z perspektywy finansów publicznych należy ocenić nie tylko nominalny koszt kapitału, lecz pełny koszt uczestnictwa, obejmujący wszystkie elementy procesu pozyskania i wykorzystania środków. Szczególnie istotnym, a często pomijanym w debacie publicznej, elementem ryzyka jest mechanizm warunkowości stosowany przez instytucje unijne.