Interpelacja w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich

Szanowna Pani Minister,

na początku bieżącego roku dotarły do mnie informacje wskazujące, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo rozpoczyna szeroko zakrojone kontrole wśród kobiet prowadzących działalność gospodarczą lub pozostających w zatrudnieniu, które w przeszłości pobierały zasiłki chorobowe w okresie ciąży oraz zasiłki macierzyńskie po urodzeniu dziecka.

Z przekazywanych mi relacji wynika, że ZUS wszczyna postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych wiele lat temu – w niektórych przypadkach nawet kilkanaście lat wstecz – wraz z odsetkami, które stanowią dla zakładu zysk. W praktyce oznacza to powstanie bardzo wysokich zobowiązań finansowych po stronie kobiet, które korzystały z przysługujących im świadczeń w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy oraz decyzje samego organu rentowego.

W latach 2019-2022 schemat działania urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był taki sam w całym kraju. ZUS wszczynał postępowania z odgórną intencją konieczności zwrotu świadczeń, powołując się na rzekomo fikcyjną działalność gospodarczą prowadzoną przez kobiety lub fikcyjne zatrudnienie w przypadku kobiet będących pracownikami. W sytuacji gdy nie udawało się wykazać fikcyjności prowadzonej działalności lub zatrudnienia, organ rentowy kwestionował wysokość podstawy wymiaru składek i obniżał ją do poziomu minimalnego, nakazując jednocześnie zwrot wcześniej wypłaconych świadczeń.

Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r., sugerując, iż w świetle nowych przepisów możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń bez ograniczenia czasowego, a roszczenia o zwrot takich świadczeń nie ulegają przedawnieniu. Taka interpretacja oznaczałaby w praktyce, że ZUS uzurpuje sobie prawo do żądania zwrotu uprzednio przyznanych i wypłaconych świadczeń bez żadnych ograniczeń czasowych, nawet wiele lat po ich wypłacie. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zasad pewności prawa, zaufania obywatela do państwa oraz stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz Poseł na Sejm RP