Interpelacja w sprawie przymusowego wykonywania decyzji powrotowych do państw niebezpiecznych i przestrzegania zasady non-refoulement
Data wpływu: 2026-03-12
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Interpelacja dotyczy zaostrzenia praktyki przymusowych powrotów cudzoziemców do państw niebezpiecznych, z naruszeniem zasady non-refoulement, oraz wykonywania deportacji przed zapewnieniem realnej kontroli sądowej. Posłowie pytają o procedury i przypadki deportacji pomimo ryzyka naruszenia praw człowieka i braku skutecznej kontroli sądowej.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie przymusowego wykonywania decyzji powrotowych do państw niebezpiecznych i przestrzegania zasady non-refoulement Interpelacja nr 15950 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie przymusowego wykonywania decyzji powrotowych do państw niebezpiecznych i przestrzegania zasady non-refoulement Zgłaszający: Klaudia Jachira, Daria Gosek-Popiołek, Małgorzata Tracz, Marta Stożek Data wpływu: 12-03-2026 Szanowny Panie Ministrze, zwracam się do Pana Ministra w związku z alarmującymi informacjami dotyczącymi znaczącego zaostrzenia praktyki przymusowego wykonywania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemców do powrotu do państw niebezpiecznych, w których istnieje realne ryzyko naruszenia art.
2 i art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej jako: „EKPCz”). Skala tych działań, ignorowanie obiektywnych wskaźników bezpieczeństwa w państwach powrotu oraz wykonywanie deportacji przed zapewnieniem realnej kontroli sądowej budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia standardów państwa prawa oraz zobowiązań Polski wynikających z prawa międzynarodowego i prawa Unii Europejskiej. W szczególności z niepokojem należy odnotować zmianę dotychczasowej praktyki Straży Granicznej i wznowienie wykonywania przymusowych powrotów do niektórych państw, w których istnieje wysokie ryzyko naruszenia zasady non-refoulement .
W połowie 2025 r. Straż Graniczna zaprzestała prowadzenia listy państw, do których nie wykonuje się zobowiązań do powrotu ze względów bezpieczeństwa. Na liście tej znajdowały się takie państwa jak: Afganistan, Erytrea, Etiopia, Jemen, Somalia, Syria i Wenezuela. Były to państwa w odniesieniu do których, zgodnie z danymi europejskimi, poziom uznawalności wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej pozostawał wysoki. Zgodnie z danymi Eurostatu za lata 2024–2025 średnia unijna uznawalności wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej dla ob. Syrii wynosi 90%, dla ob. Wenezueli ok. 88–89%, dla ob. Erytrei ok. 82% oraz ok. 63% dla ob.
Afganistanu. Wysoki poziom uznawalności nie przesądza oczywiście o indywidualnym wyniku konkretnej sprawy, jednak stanowi obiektywny wskaźnik istnienia realnego ryzyka prześladowania lub poważnej krzywdy w kraju pochodzenia. W tej sytuacji szczególnie istotne jest wyjaśnienie, na jakiej podstawie, mimo obiektywnych wskaźników wysokiego ryzyka, przymusowe powroty do tych państw są obecnie wykonywane oraz jakie gwarancje proceduralne zapewniają, że wykonywanie tych deportacji pozostaje zgodne z zasadą non-refoulement .
Pomimo tych danych oraz utrzymującej się niestabilnej sytuacji politycznej i humanitarnej we wskazanych państwach, według dostępnych informacji, Straż Graniczna realizuje deportacje m.in. do Afganistanu. Rodzi to poważne wątpliwości co do przestrzegania przez polskie organy państwa zasady non-refoulement , która stanowi jeden z podstawowych filarów międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka i uchodźców. Należy podkreślić, że zgodnie ze standardami prawa międzynarodowego obowiązek przestrzegania zasady non-refoulement nie ogranicza się wyłącznie do etapu wydawania decyzji administracyjnej o zobowiązaniu do powrotu.
Państwo ma obowiązek ponownego zbadania ryzyka naruszenia tej zasady również bezpośrednio przed wykonaniem deportacji, w szczególności w sytuacji gdy od momentu wydania decyzji upłynął dłuższy czas lub gdy nastąpiło pogorszenie sytuacji bezpieczeństwa w państwie powrotu. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podkreśla się, że ocena ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania musi być aktualna i uwzględniać sytuację istniejącą w momencie wydalenia cudzoziemca.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka państwa nie mogą wydalać cudzoziemców do państw, w których istnieje realne ryzyko tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania bądź gdzie zagrożone byłoby ich prawo do życia. Zakaz ten ma charakter absolutny i obowiązuje niezależnie od statusu migracyjnego cudzoziemca. Sytuacja w Afganistanie pozostaje szczególnie trudna. Jak wynika z rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 24 listopada 2022 r.
w sprawie sytuacji praw człowieka w Afganistanie, reżim talibów dopuszcza się systemowych naruszeń praw człowieka przejawiających się w postaci codziennych aktów przemocy i bezprawia obejmujących regularne aresztowania, zatrzymania, porwania, tortury, wymuszenia i zabójstwa, które często wymierzone są w obrońców praw człowieka oraz członków ich rodzin. Zbrodnie te i naruszenia spotykają się z całkowitą bezkarnością sprawców, a sytuację dodatkowo pogarsza fakt, że wymiar sprawiedliwości otrzymał od talibów nakaz pełnego wdrożenia ich własnej wykładni prawa szariatu, co skutkuje stosowaniem wobec Afgańczyków okrutnych i nieludzkich kar.
Posłowie pytają o trudności w uzyskiwaniu stopni i tytułów naukowych przez osoby zajmujące się dydaktyką przedmiotową oraz o działania ministerstwa w celu rozwiązania tego problemu, w tym o stanowisko wobec propozycji zmiany przepisów. Interpelacja zwraca uwagę na negatywny wpływ obecnej sytuacji na rozwój dydaktyk przedmiotowych i kształcenie nauczycieli.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie detencją dzieci cudzoziemskich w Polsce, szczególnie po nowelizacji ustawy o cudzoziemcach, co stoi w sprzeczności z orzecznictwem ETPC i standardami ochrony praw dziecka. Zadają pytania o uzasadnienie dla detencji małoletnich bez opieki i działania podjęte w celu zapewnienia im alternatywnej opieki.
Posłanka Gosek-Popiołek pyta o działania rządu w związku z trudną sytuacją najemców w programie "Mieszkanie Plus", którzy czują się oszukani obietnicami dojścia do własności. Interpelacja dotyczy monitoringu sytuacji lokatorów, działań PFR oraz ewentualnych prac legislacyjnych mających na celu poprawę ich sytuacji, włącznie z wprowadzeniem mechanizmu odszkodowań.
Posłowie pytają Ministra Obrony Narodowej o plany pozyskania i rozmieszczenia min przeciwpiechotnych przez Wojsko Polskie w ramach programu "Tarcza Wschód", w kontekście wypowiedzenia konwencji ottawskiej i potencjalnych szkód humanitarnych. Wyrażają obawy dotyczące bezpieczeństwa cywilów, kosztów rozminowywania oraz wpływu na demografię i wizerunek Polski.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie planami zaminowania pasa przygranicznego, wskazując na negatywny wpływ na turystykę i wizerunek Polski, zwłaszcza w regionach wschodnich. Pytają o ocenę strat, programy wsparcia dla przedsiębiorców i działania na rzecz ochrony wizerunku kraju.
Projekt ustawy dotyczy wniosku Rady Ministrów o zgodę Sejmu na kolejne przedłużenie, o 60 dni, czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Republiką Białorusi. Uzasadnieniem jest utrzymująca się instrumentalizacja migracji przez Białoruś, stanowiąca zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Wprowadzone ograniczenie ma na celu utrudnienie wykorzystywania procedury ochrony międzynarodowej do nielegalnego przekraczania granicy i dalszej migracji do UE oraz stabilizację sytuacji wewnętrznej w Polsce. Pomimo wzmocnienia ochrony granicy, presja migracyjna pozostaje znaczna.
Projekt ustawy zmienia definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych, zawartą w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zmiana dotyczy osób poszukiwanych listem gończym, oskarżonych lub skazanych za przestępstwa, albo wielokrotnie skazywanych za wykroczenia, lub wobec których orzeczono środki poprawcze/wychowawcze za działalność na rzecz niepodległości Polski lub praw człowieka. Celem jest doprecyzowanie kryteriów uznawania za osobę represjonowaną w kontekście działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Ustawa ma na celu zapewnienie, że osoby represjonowane, nawet te, które weszły w konflikt z prawem w związku ze swoją działalnością opozycyjną, mogą być uznawane za osoby represjonowane.
Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) ma na celu określenie zasad i trybu wdrażania orzeczeń ETPC przez Polskę. Ustawa definiuje role i obowiązki różnych podmiotów publicznych w procesie wykonywania orzeczeń, w tym koordynację działań przez ministra spraw zagranicznych. Wprowadza pojęcia środków indywidualnych i generalnych oraz planów działań i raportów z wykonania, mających na celu usunięcie naruszeń Konwencji Praw Człowieka i zapobieganie im w przyszłości. Ustawa ma na celu usprawnienie i ustrukturyzowanie procesu implementacji orzeczeń ETPC w Polsce, a także dostosowanie polskiego prawa do standardów ochrony praw człowieka.
Projekt ustawy dotyczy ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjętych w latach 2015, 2017 i 2019. Poprawki te mają na celu wzmocnienie jurysdykcji Trybunału poprzez usunięcie możliwości wyłączenia jurysdykcji w odniesieniu do zbrodni wojennych, rozszerzenie definicji zbrodni wojennych o stosowanie zakazanych broni oraz rozszerzenie definicji zbrodni wojennych na konflikty niemające charakteru międzynarodowego w zakresie wykorzystywania głodzenia jako metody prowadzenia działań wojennych. Ratyfikacja tych poprawek ma na celu efektywne przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego oraz wzmocnienie wizerunku Polski jako kraju wspierającego sądownictwo międzynarodowe.
Projekt ustawy zakłada ustanowienie "Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w latach 2026-2029". Celem programu jest poprawa funkcjonowania i wyposażenia tych służb poprzez inwestycje w infrastrukturę, sprzęt, systemy informatyczne oraz zwiększenie wynagrodzeń funkcjonariuszy i pracowników. Ogólna kwota wydatków na realizację Programu to 16 986 540 tys. zł, rozłożona na lata 2026-2029. Projekt przewiduje również wzmocnienie motywacyjnego systemu uposażeń oraz podwyższenie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych formacji.