Interpelacja w sprawie umowy operatorskiej pomiędzy spółkami PERN SA a KazTransOil dotyczącej obsługi dostaw ropy naftowej do Niemiec przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Spółka PERN SA podpisała w dniu 23 grudnia 2025 r. umowę z kazachską spółką KazTransOil, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. i reguluje zasady dwustronnej współpracy operacyjnej, w szczególności w zakresie rozliczeń ilościowo-jakościowych ropy naftowej w punkcie zdawczo-odbiorczym w Bazie Adamowo. Umowa obejmuje m.in. harmonogramowanie dostaw, bieżącą wymianę informacji, przeglądy operacyjne oraz legalizację urządzeń pomiarowo-metrologicznych, a także bezpośredni udział upoważnionych pracowników KazTransOil w operacjach realizowanych na infrastrukturze spółki PERN SA. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez spółkę PERN SA umowa ta dotyczy obsługi dostaw ropy naftowej z Kazachstanu transportowanej rurociągiem „Przyjaźń” do Republiki Federalnej Niemiec, w szczególności do rafinerii PCK Schwedt. W okresie styczeń–wrzesień 2025 r. do tej rafinerii dostarczono ok. 1,5 mln ton ropy naftowej z tego państwa. Rafineria Schwedt, która przed 2022 r. była w całości uzależniona od dostaw ropy naftowej z Rosji, pełni kluczową rolę w zaopatrzeniu Berlina oraz wschodnich landów Niemiec w paliwa, a jej funkcjonowanie pozostaje pod szczególną ochroną rządu federalnego Niemiec. W tym kontekście należy podkreślić, że Polska – poprzez infrastrukturę spółki PERN SA – staje się kluczowym państwem tranzytowym dla bezpieczeństwa energetycznego Niemiec, ponosząc jednocześnie pełne ryzyka operacyjne, polityczne i sankcyjne związane z transportem ropy naftowej w systemie „Przyjaźń”. Zawarcie umowy operatorskiej z KazTransOil oznacza de facto włączenie zagranicznego operatora spoza Unii Europejskiej w bezpośrednie operacje na strategicznej infrastrukturze krytycznej Rzeczypospolitej Polskiej, realizowane w interesie odbiorcy końcowego w Niemczech. Współpraca ta budzi poważne wątpliwości natury strategicznej, prawnej i bezpieczeństwa. Dotychczas operacyjna kooperacja w ramach systemu rurociągu „Przyjaźń” miała charakter wyłącznie sąsiedzki (np. Polska–Białoruś) i opierała się na bezpośredniej ciągłości infrastrukturalnej. Zawarcie umowy operatorskiej z podmiotem trzecim, niebędącym operatorem sąsiedniego odcinka rurociągu, stanowi istotne odejście od dotychczasowej praktyki i może tworzyć precedens o dalekosiężnych konsekwencjach dla suwerenności operacyjnej Polski. Na szczególnie krytyczną ocenę zasługuje ryzyko surowcowe i sankcyjne. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że ropa naftowa określana jako kazachstańska (KEBCO) może w praktyce odpowiadać parametrom i pochodzeniu ropy naftowej gatunku REBCO (Urals) z Federacji Rosyjskiej, o czym wielokrotnie informowały polskie i zagraniczne media. Rodzi to pytania o rzeczywiste źródło surowca oraz zgodność z reżimem sankcyjnym Unii Europejskiej, zwłaszcza że odbiorcą końcowym jest państwo członkowskie UE, a tranzyt odbywa się przez terytorium Polski.

Dodatkowe kontrowersje dotyczą zasad przebywania i zakresu uprawnień pracowników KazTransOil na terenie Bazy Adamowo, w tym dostępu do systemów pomiarowych, danych operacyjnych oraz procedur bezpieczeństwa. Warto również odnotować, że KazTransOil zapowiedział otwarcie swojego pierwszego biura w Unii Europejskiej właśnie w Polsce, co dodatkowo wzmacnia pytania o skalę i długofalowy charakter tej współpracy. W warunkach trwającej wojny na Ukrainie i narastających zagrożeń hybrydowych każda forma stałej obecności zagranicznego operatora na infrastrukturze krytycznej Polski powinna podlegać szczególnie rygorystycznej ocenie państwa.

W związku z powyższym kieruję następujące pytania:

1. Na jakiej podstawie prawnej i po przeprowadzeniu jakich analiz strategicznych PERN SA zdecydował się na zawarcie umowy operatorskiej z KazTransOil, podmiotem nienależącym do grona sąsiednich operatorów systemu rurociągu „Przyjaźń”?

2. Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej był informowany o treści i skutkach tej umowy przed jej podpisaniem, a jeżeli tak – jakie stanowisko zajął wobec ryzyk związanych z tranzytem ropy naftowej do Niemiec?

3. Czy zawarcie umowy operatorskiej było przedmiotem konsultacji z rządem Republiki Federalnej Niemiec lub instytucjami Unii Europejskiej, a jeżeli tak – w jakim zakresie?

4. Czy przeprowadzono analizę ryzyka naruszenia sankcji UE wobec Federacji Rosyjskiej w związku z możliwym tranzytem lub „rebrandingiem” ropy naftowej pochodzenia rosyjskiego dostarczanej do Niemiec przez Polskę?

5. Jakie konkretne uprawnienia będą przysługiwać pracownikom KazTransOil na terenie Bazy Adamowo, w szczególności w zakresie dostępu do systemów pomiarowych, danych operacyjnych i infrastruktury krytycznej?

6. Czy obecność pracowników KazTransOil na infrastrukturze należącej do spółki PERN SA została uzgodniona z właściwymi służbami państwowymi (ABW, SKW) oraz czy przeprowadzono wobec nich procedury sprawdzające?

7. Kto ponosi odpowiedzialność prawną i finansową w przypadku naruszenia sankcji lub sporów jakościowo-ilościowych dotyczących dostaw ropy naftowej do Niemiec?

8. Czy rząd planuje przedstawić Sejmowi RP pełną informację o skutkach tej umowy dla bezpieczeństwa energetycznego Polski, w tym o korzyściach i ryzykach wynikających z pełnienia przez Polskę roli państwa tranzytowego dla Niemiec?

Z uwagi na wagę sprawy dla bezpieczeństwa energetycznego Rzeczypospolitej Polskiej oraz ochrony infrastruktury krytycznej państwa uprzejmie proszę o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na powyższe pytania.

Z poważaniem

Krzysztof Bosak Wicemarszałek Sejmu RP