Interpelacja w sprawie wpływu systemu EU ETS i mechanizmu CBAM na konkurencyjność polskiego przemysłu chemicznego i hutniczego oraz działań rządu na forum UE

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 115 Konstytucji RP oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją w sprawie wpływu europejskiej polityki klimatycznej na dwa strategiczne sektory polskiego przemysłu - chemię i hutnictwo stali.

System EU ETS stanowi obecnie jedno z najpoważniejszych obciążeń dla polskiego przemysłu energochłonnego. Gwałtowny wzrost cen uprawnień do emisji CO2 - z poziomu ok. 5 EUR/t w 2017 r. do wartości oscylujących w granicach 65-80 EUR/t w 2025 r. - drastycznie obniża rentowność rodzimych zakładów. Prognozy KOBiZE, wskazujące na możliwy wzrost cen do poziomu 145 EUR/t w perspektywie 2030 r., budzą uzasadniony niepokój o przyszłość polskiej produkcji. Łączne koszty ETS dla polskich przedsiębiorstw w 2024 r. przekroczyły już 25 mld zł, a perspektywa całkowitego wygaszenia darmowych uprawnień do 2034 r. stawia pod znakiem zapytania ich dalsze funkcjonowanie.

Dla Grupy Azoty Puławy - jedynego w Polsce i jednego z największych w Europie producentów melaminy - koszty EU ETS były bezpośrednią przyczyną wstrzymania produkcji melaminy w lipcu 2024 r. oraz kaprolaktamu w marcu 2023 r. Spółka zanotowała blisko miliard złotych strat w ciągu ostatnich dwóch lat. Sytuację pogarsza fakt, że melamina nie została objęta mechanizmem CBAM (granicznym podatkiem węglowym), co promuje importerów z krajów trzecich, którzy nie ponoszą kosztów polityki klimatycznej, wypierając z rynku polskiego producenta. Podobne zagrożenia dotyczą hutnictwa stali. Wysokie ceny energii elektrycznej oraz koszty uprawnień emisyjnych sprawiają, że polskie huty tracą dystans do konkurencji spoza Unii Europejskiej. Obecny kształt mechanizmu CBAM, który nie obejmuje wyrobów przetworzonych ze stali, jest oceniany przez branżę jako nieskuteczny, gdyż pozwala na omijanie regulacji poprzez import gotowych produktów zamiast surowców.

W związku z powyższym, dbając o stabilność kluczowych gałęzi gospodarki narodowej, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne działania podejmuje rząd na forum Unii Europejskiej w celu włączenia melaminy do katalogu produktów objętych mechanizmem CBAM? Czy Polska złożyła w tej sprawie formalny wniosek o rozszerzenie zakresu regulacji?

2. Jakie jest oficjalne stanowisko rządu wobec planowanego wygaszania darmowych uprawnień emisyjnych do 2034 r.? Czy Polska będzie dążyć do wydłużenia okresu przejściowego dla sektorów szczególnie narażonych na ucieczkę emisji?

3. Jaka jest łączna wysokość rekompensat kosztów pośrednich ETS wypłacanych obecnie polskim przedsiębiorstwom chemicznym i hutniczym? Czy planowane jest zwiększenie tych środków do maksymalnego poziomu dopuszczalnego przez prawo unijne?

4. Czy ministerstwo dysponuje szczegółową analizą wpływu mechanizmu CBAM na polski import stali i produktów chemicznych? Jak resort ocenia skuteczność tego narzędzia w ochronie rynku, skoro nie obejmuje ono wyrobów wysoko przetworzonych?

5. W jaki sposób rząd zamierza pogodzić ambitne cele polityki klimatycznej z koniecznością utrzymania krajowego potencjału przemysłowego o znaczeniu strategicznym? Czy istnieje kompleksowy plan zapobiegania zjawisku ucieczki emisji (carbon leakage) z Polski do krajów o niższych standardach środowiskowych?