Interpelacja w sprawie interpretacji przepisów dotyczących zadań asystenta rodziny oraz wypłaty dodatków motywacyjnych

Szanowna Pani Ministro,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora niniejszym na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, kieruję do Pani Minister interpelację w sprawie budzących wątpliwości praktyk interpretacyjnych oraz niepokojącej sytuacji asystentów rodziny wynikającej z realizacji zadań zleconych przez sądy oraz opóźnień w wypłacie dodatków motywacyjnych.

Zgodnie z art. 15 pkt 17 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej do zadań asystenta rodziny należy m.in. sporządzanie – na wniosek sądu – opinii o rodzinie i jej członkach . Jednakże w praktyce orzeczniczej wiele sądów rejonowych, w szczególności wydziałów rodzinnych i nieletnich, przyjęło się inne, rozszerzające interpretacje tego przepisu. Na porządku dziennym są postanowienia sądów, w których asystent rodziny zobowiązywany jest do regularnego składania sprawozdań z nadzoru nad rodziną co miesiąc, a w niektórych przypadkach nawet co dwa tygodnie. W jednej z takich spraw sąd [cyt.] „zobowiązał uczestniczkę do podjęcia współpracy z asystentem rodziny, którego zobowiązał do składania sprawozdań z przebiegu nadzoru co jeden miesiąc“.

Pragnę podkreślić, że asystent rodziny nie pełni roli kuratora sądowego ani pracownika sądu, lecz jego zadaniem jest wspieranie rodziny , a nie jej nadzorowanie . Tymczasem sądy, nakładając na asystentów obowiązek cyklicznego raportowania, istotnie zmieniają charakter ich pracy – z bezpośredniego wsparcia rodzin w terenie na prace biurowe i dokumentacyjne. Taka praktyka skutkuje przeciążeniem kadry, utrudnieniem realizacji ustawowych zadań oraz tworzeniem niejasności co do roli instytucji asystenta rodziny.

Dodatkowo należy zaznaczyć, że za dodatkowe obowiązki wynikające z postanowień sądów asystenci nie otrzymują żadnego dodatkowego wynagrodzenia, a liczba sporządzanych sprawozdań w niektórych przypadkach sięga 7–8 miesięcznie na osobę. Sytuacja ta powoduje de facto przesunięcie części obowiązków kuratorskich na asystentów rodzin bez ich formalnego umocowania ani rekompensaty.

Kolejnym pilnym problemem jest brak realizacji wypłat dodatku motywacyjnego dla asystentów rodziny, mimo że analogiczny dodatek został już wypłacony pracownikom socjalnym (kwiecień 2025 r.). Informacje uzyskane przez zainteresowanych od przedstawicieli ministerstwa wskazują, że środki finansowe na ten cel zostały przekazane do urzędów wojewódzkich już w styczniu i lutym 2025 roku zgodnie z zapisami ustawy budżetowej. Jednak mimo zapewnień, np. ze strony pracownicy ministerstwa pani Anny Boguckiej, że sprawa zostanie przekazana przełożonym i będzie monitorowana – do dnia dzisiejszego dodatki nie zostały wypłacone, przynajmniej na terenie województwa lubelskiego.

Zwracają uwagę poważne wątpliwości, czy tak długie opóźnienie nie wynika z celowego zaniechania lub wadliwego uregulowania przepisów dotyczących harmonogramu wypłat. Brak określenia konkretnego terminu wypłaty może bowiem rodzić pokusę arbitralnego rozporządzania środkami publicznymi, co skutkuje nierównym traktowaniem pracowników pomocy społecznej.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

Czy ministerstwo planuje doprecyzowanie art. 15 pkt 17 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zakresie definicji i różnic między „opinią“ a „sprawozdaniem“ w celu zapobieżenia nadużyciom interpretacyjnym przez sądy?

Czy Pani Ministra podziela opinię, że asystenci rodziny nie powinni być zobowiązywani do regularnego składania sprawozdań z nadzoru nad rodziną, skoro nie pełnią funkcji kuratorów sądowych?

Czy ministerstwo zamierza przygotować rekomendacje dla sądów i samorządów w zakresie właściwego rozumienia roli i zadań asystenta rodziny?

Kiedy i na jakich zasadach zostaną wypłacone dodatki motywacyjne dla asystentów rodziny, którym do tej pory nie zostały one przekazane mimo zapewnienia środków finansowych w budżecie państwa?

Czy jest rozważane doprecyzowanie przepisów ustawy budżetowej w taki sposób, by termin wypłaty dodatków był jasno określony , a nie pozostawiony decyzjom uznaniowym jednostek samorządu terytorialnego?

Na zakończenie pragnę zaznaczyć, że interpelacja powstała w odpowiedzi na sygnały środowiska asystentów rodziny, które prosiło o zachowanie anonimowości miejsca ich pracy z uwagi na obawy przed potencjalnymi reperkusjami ze strony przełożonych lub instytucji.

Z poważaniem Małgorzata Gromadzka