Interpelacja w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce
Data wpływu: 2025-10-27
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Posłowie pytają o działania Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu upowszechnienia zasad open science w Polsce, w tym o wsparcie finansowe, utworzenie krajowego repozytorium oraz opracowanie narodowej strategii otwartej nauki. Podkreślają brak jednolitych standardów krajowych i systemowego wsparcia dla praktyk open access.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce Interpelacja nr 13152 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Elżbieta Anna Polak, Anna Sobolak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Alicja Łuczak, Magdalena Łośko, Iwona Hartwich Data wpływu: 27-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, idea otwartej nauki (ang. open science) staje się jednym z kluczowych kierunków rozwoju polityki naukowej w Europie.
Jej celem jest zapewnienie powszechnego, bezpłatnego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych, zwiększenie przejrzystości procesu badawczego oraz ułatwienie współpracy między nauką, biznesem i społeczeństwem obywatelskim.
Na poziomie Unii Europejskiej koncepcja ta została wpisana w szereg strategicznych dokumentów i inicjatyw: program Horyzont Europa (Horizon Europe) wprowadził obowiązek otwartego udostępniania publikacji i danych badawczych powstałych w ramach projektów finansowanych z funduszy unijnych, Plan S, opracowany przez koalicję cOAlition S przy wsparciu Komisji Europejskiej, promuje model natychmiastowego otwartego dostępu (open access) do wszystkich publikacji naukowych finansowanych ze środków publicznych, Rada Unii Europejskiej w swoich zaleceniach zachęca państwa członkowskie do tworzenia krajowych strategii otwartej nauki i budowania infrastruktury cyfrowej umożliwiającej swobodny przepływ danych badawczych.
W Polsce idea otwartej nauki zyskuje coraz większe poparcie wśród środowisk akademickich. Wielu naukowców i wiele uczelni decyduje się na publikowanie swoich prac w otwartym dostępie, mimo że działania te mają wciąż w dużej mierze charakter oddolny. Powstają uczelniane repozytoria publikacji, a niektóre instytucje prowadzą własne polityki open access – jednak brakuje jednolitych standardów krajowych oraz systemowego wsparcia dla takich praktyk. W rezultacie rozwój otwartej nauki w Polsce jest nierównomierny i zależny od zaangażowania poszczególnych instytucji lub badaczy.
Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie otwartości w nauce, jej potencjał w zakresie innowacyjności, przejrzystości i zwiększania społecznego zaufania do badań, uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania: Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu upowszechnienia zasad open science, w szczególności w zakresie publikowania wyników badań finansowanych ze środków publicznych w otwartym dostępie?
Czy w planach resortu znajduje się utworzenie krajowego repozytorium publikacji naukowych lub danych badawczych, które integrowałoby istniejące bazy uczelni i instytutów badawczych zgodnie z zasadą FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable)? Czy ministerstwo przewiduje program wsparcia finansowego lub szkoleniowego dla uczelni, instytutów oraz indywidualnych badaczy w zakresie wdrażania praktyk otwartej nauki (takich jak otwarte dane, otwarte oprogramowanie, otwarte recenzje)?
Czy Polska planuje opracowanie narodowej strategii otwartej nauki, wzorowanej na rozwiązaniach stosowanych w innych krajach europejskich, takich jak Holandia, Finlandia czy Francja?
Posłanka zwraca uwagę na problem braku ciągłości ważności kart parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami podczas oczekiwania na wydanie nowej karty, co utrudnia im codzienne funkcjonowanie. Pyta ministra o analizę problemu, dane dotyczące czasu oczekiwania i ewentualne plany legislacyjne zapewniające ciągłość uprawnień.
Posłowie pytają o powody wykluczenia osób z niepełnosprawnościami przebywających w komercyjnych domach opieki z prawa do świadczenia wspierającego, argumentując, że często jest to jedyna forma zapewnienia im opieki. Kwestionują brak analizy skutków społecznych i ekonomicznych tego wykluczenia i pytają o plany zmian legislacyjnych.
Posłowie kwestionują art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który umożliwia wybranej grupie osób ponowne przeliczenie emerytury w sposób nieuwzględniający wcześniejszych wypłat, co prowadzi do nierówności. Pytają o liczbę beneficjentów, koszt tego rozwiązania i plany ujednolicenia zasad przeliczania świadczeń.
Posłanka Iwona Hartwich pyta ministerstwo o termin wejścia w życie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Interpelacja sygnalizuje zainteresowanie społeczne tematem i potrzebę aktualizacji prawnej w tym obszarze.
Posłanka pyta o możliwość zmiany przepisów dotyczących ulgi rehabilitacyjnej, ponieważ wprowadzenie dodatku dopełniającego do renty socjalnej spowodowało utratę prawa do tej ulgi przez rodziców osób niepełnosprawnych. Proponuje się zmiany w ustawie o podatku dochodowym lub podwyższenie kryterium dochodowego.
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji dotyczy rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr 2291). Komisja po pierwszym czytaniu i rozpatrzeniu projektu na posiedzeniu wnioskuje o uchwalenie projektu ustawy przez Sejm bez poprawek. Projekt ten ma na celu deregulację w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, jednak szczegółowe zmiany nie są w tym sprawozdaniu wymienione.
Projekt ustawy o zarządzaniu danymi został skierowany ponownie do Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii w celu rozpatrzenia poprawki zgłoszonej w drugim czytaniu. Komisja rozpatrzyła poprawkę i wnosi o skreślenie art. 37. Poprawkę popierają kluby poselskie Konfederacji i PiS. Celem proponowanej zmiany jest eliminacja konkretnego przepisu z pierwotnej wersji ustawy o zarządzaniu danymi.
Projekt ustawy ma na celu zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, aby umożliwić uczelniom finansowanie wsparcia dla osób niepełnosprawnych uczestniczących w studiach podyplomowych z dotacji budżetowej przeznaczonej na ten cel. Obecnie dotacja ta obejmuje tylko studentów i doktorantów, a proponowane zmiany mają na celu rozszerzenie wsparcia na uczestników studiów podyplomowych. Zmiana ta ma zapewnić równy dostęp do kształcenia podyplomowego dla wszystkich zainteresowanych, niezależnie od niepełnosprawności. Ustawa ma charakter deregulacyjny i nie wiąże się ze zwiększeniem środków na dotacje, lecz umożliwia uczelniom elastyczne gospodarowanie środkami.
Projekt ustawy wprowadza zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, umożliwiając doktorantom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej otrzymanie zapomogi. Zapomoga ta przysługuje wyłącznie obywatelom polskim. Warunki przyznawania zapomogi mają być określane przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej instytucji w uzgodnieniu z samorządem doktorantów. Celem ustawy jest wsparcie finansowe doktorantów w trudnych sytuacjach życiowych, co potencjalnie wpłynie na poprawę ich warunków studiowania i prowadzenia badań.
Projekt ustawy wprowadza możliwość przyznawania zapomóg doktorantom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej. Dodaje on art. 209a do Ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce. Warunki przyznawania zapomogi mają być ustalone przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej jednostki naukowej w porozumieniu z samorządem doktorantów. Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.