Interpelacja w sprawie wprowadzenia instytucji listy ostrzeżeń publicznych KNF

Szanowny Panie Ministrze,

ustawą z dnia z dnia 23 października 2013 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw do polskiego systemu prawnego wprowadzona została instytucja listy ostrzeżeń publicznych KNF. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że „przedmiotowa zmiana wychodzi naprzeciw aktualnym potrzebom uzupełnienia luk w ustawodawstwie i zmian na rynku finansowym mającym na celu zwiększenie ochrony uzasadnionych interesów uczestników tego rynku – konsumentów w opinii projektodawców, koniecznym jest wprowadzenie odpowiednich działań zabezpieczających i chroniących konsumentów przed nieuczciwymi praktykami instytucji”. Instytucja listy ostrzeżeń publicznych ma charakter krajowy i była odpowiedzią na aferę AmberGold.

W odpowiedzi na interpelację przesłaną przy piśmie SPS-023-27244/14 z dnia 14 lipca 2014 roku, pismem z dnia 5 sierpnia 2014 roku Ministerstwo Finansów wskazano na ww. zmiany jako mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa konsumentów przed działalnością tzw. parabanków oraz poza bankowych podmiotów pożyczkowych.

Nie negując potrzeby sukcesywnego zwiększania bezpieczeństwa konsumentów, zauważyć należy, że w ciągu ostatnich 10 lat system prawny uległ istotnym zmianom, znajdującym swoje źródło nie tylko w ustawodawstwie krajowym, ale również unijnym. Przykładem takiej istotnej zmiany są przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W aktualnym stanie prawnym instytucje obowiązane są zobligowane do przeprowadzania oceny ryzyka według podejścia opartego na ryzyku (risk based approach), co powoduje, że ciążący na nich miernik staranności został ustanowiony na bardzo wysokim poziomie. W konsekwencji instytucje obowiązane będące instytucjami finansowymi mogą obawiać się utrzymywania stosunków gospodarczych z podmiotami wpisanymi na listę ostrzeżeń publicznych już od chwili wpisania ich na listę, tj. przed rozpoznaniem ich sprawy przez właściwe organy państwowe. Dzieje się tak dlatego, że czyny zabronione wymienione w art. 6b ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, mają w wielu przypadkach charakter sporny na gruncie jurydycznym. Regulacje dotyczące prowadzenia działalności maklerskiej czy funduszy inwestycyjnych, są skomplikowane i niejednokrotnie niedające się zinterpretować wyłącznie w jeden tożsamy sposób. Zawiadomienie stanowi de facto stwierdzenie, że działanie podmiotu nie jest zgodne z wykładnią przepisów dokonaną przez Komisję. Taki stan rzeczy wymaga jednak zastosowania przez instytucje finansowe wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego, ponieważ skoro istnieje podejrzenie, że podmiot wpisany na listę popełnił przestępstwo związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą to ryzyko prania przez niego pieniędzy jest wysokie. Instytucje finansowe nie są jednak w stanie rozwiązać sporów jurydycznych powstałych pomiędzy Komisją Nadzoru Finansowego, a przedsiębiorcą – uczynić to mogą wyłącznie prokurator albo sąd. Z tego powodu najbardziej bezpiecznym rozwiązaniem dla instytucji finansowych jest zaprzestanie utrzymywania stosunków gospodarczych z "podejrzanym podmiotem”. Nadmienić w tym miejscu należy, że przepisy ustawy o usługach płatniczych umożliwiają wprost instytucjom finansowym odmowę zawarcia umowy podstawowego rachunku płatniczego w przypadku, gdy podmiot, który chce ją zawrzeć został wpisany na listę ostrzeżeń publicznych.

W konsekwencji kumulacji ww. regulacji, podmiot wpisany na listę ostrzeżeń publicznych, może utracić dostęp do rachunku bankowego, nie mogąc przez to prowadzić działalności gospodarczej do czasu rozstrzygnięcia jego sprawy przez właściwe organy, a na takie rozstrzygnięcie można czekać bardzo długo. W rezultacie przedsiębiorcy upadają i nie przysługuje im w takim przypadku żadne odszkodowanie za wysnucie względem nich błędnych podejrzeń. W okresie do dnia postawienia potencjalnych zarzutów w ramach postępowania karnego podmiot taki nie dysponuje żadnymi uprawnieniami procesowymi, przez które realizowałby swoje prawo do obrony.

Dlaczego ten problem jest istotny? Bo skala błędnych podejrzeń jest bardzo duża. Dane statystyczne gromadzone przez Prokuraturę Krajową, pokazują, że na 517 zawiadomień złożonych przez Komisję w latach 2012-2023 (o podejrzenie popełnienia przestępstw z katalogu wyrażonego w art. 6b ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym) wyłącznie w zakresie 81 z nich, prokuratura zdecydowała się wnieść do sądu akt oskarżenia. W pozostałym zakresie, prokuratura umorzyła 188 postępowań, odmówiła wszczęcia w przypadku 57 zawiadomień, zawiesiła 74 postępowania, co do 18 złożyła wniosek o warunkowe umorzenie, a 99 zakończyła w inny sposób (poprzez np. przekazanie do innej jednostki prokuratury lub przekazanie ścigania do innego państwa). Z powyższego wynika, że tylko w stosunku do niespełna 16% zawiadomień złożonych przez przewodniczącego Komisji, prokuratury postanowiły o wniesieniu do sądu aktu oskarżenia. Zaprezentowane zostały szczegółowe statystyki (...). Ostatecznie, ze względu na przedstawioną problematykę, wpis na listę może prowadzić nawet do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu oraz wolności prowadzenia działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając w ramach wykonywania mandatu posła na Sejm RP, kieruję niniejszą interpelację oraz zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie jest stanowisko ministerstwa na temat przedstawionej problematyki? 2. Czy planowane są jakiekolwiek zmiany w zakresie przepisów regulujących funkcjonowanie listy ostrzeżeń publicznych? 3. Czy planują Państwo podjęcie innych czynności, które będą prowadzić do wyeliminowania omawianych problemów i ryzyka?

Z poważaniem

Małgorzata Gromadzka