Interpelacja w sprawie zbadania niezależności ekspertów sporządzających opinie w Centrum Oceny Skutków Regulacji Uniwersytetu Warszawskiego

Szanowny Panie Ministrze,

Centrum Oceny Skutków Regulacji Uniwersytetu Warszawskiego przygotowało opinię do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz ustawy Kodeks karny skarbowy (UD 139) oraz ustawy z dnia 18 października 2024 roku o zmianie ustawy o podatku akcyzowym (druk sejmowy nr 692; UD 105), która została przekazana ministrowi finansów.

Istnienie centrum jest niezwykle ważne i potrzebne, daje specjalistom różnych dziedzin możliwość doradzania organom prawodawczym, jednakże brak kontroli może mieć negatywny skutek dla jego rzetelności. W przypadku wyżej wymienionej opinii może być ona właśnie zakwestionowana ze względu na ich autorów. Dwóch autorów jest bezpośrednio powiązanych z ultraprawicową organizacją Ordo Iuris, która na wszelaki sposób szuka możliwości pośredniego wpływania na tworzenie prawa w Polsce. Dodatkowo jeden z autorów, poza pracą naukową na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego, pracuje dla firmy KPMG, która jest bezpośrednio powiązana z największymi firmami tytoniowymi na świecie.

Czy oznacza to, że Uniwersytet Warszawski zaczyna prowadzić działalność lobbingową na rzecz sektora tytoniowego, czy po prostu nie ma kontroli nad ekspertami przygotowującymi opinie?

W opinii autorzy wskazują na złamanie przez projektodawców zasady proporcjonalności, czyli nałożenia ekscesywnej akcyzy na producentów wyrobów tytoniowych, implikując, że nałożenie wyższych podatków, którego jednym ze skutków może być ograniczenie ich użycia, narusza swobodę działania jednostek, w tym firm, i nie przyczynia się do poprawy zdrowia publicznego, które powinno być nadrzędnym celem projektu. Prawdą jest, że sama podwyżka podatku nie zmieni poziomu użycia produktów tytoniowych, jednakże jest jednym z kluczowych elementów zmiany systemu. Dodatkowo ryzyko powiększenia się szarej strefy jest zwiększone, na co również wskazują autorzy, zapominając niestety, że akcyza jest tylko częścią całego programu profilaktyki na rzecz walki z uzależnieniem od tytoniu. W opinii autorzy wielokrotnie podają w wątpliwość szeroko omawiane zamierzenia reformy ustawy, implikując, że zrównanie ceny jednorazowych e-papierosów i papierosów elektronicznych w żaden sposób nie wpłynie na ograniczenie spożycia. Ponadto autorzy wprost podają w wątpliwość kompetencje urzędników Ministerstwa Finansów, zarzucając, że interes publiczny nie jest ich priorytetem, lecz chęć ograniczenia wolności. Przykłady innych krajów członkowskich Unii jasno pokazują, że w przypadku papierosów i alkoholu zwiększenie ceny poprzez zwiększenie akcyzy ma znaczący wpływ na ograniczenie ich użycia.

Te i wiele innych uwag sprawiają, że opinia stanowi obronę branży tytoniowej, a nie bierze pod uwagę potrzeb państwa i jego mieszkańców, zarówno w kwestii dodatkowych wpływów do budżetu państwa, jak i wpływu na ograniczenie użycia wyrobów tytoniowych w Polsce.

Dlatego zwracam się do ministra nauki i szkolnictwa wyższego o zbadanie niezależności ekspertów tworzących opinie w Centrum Oceny Skutków Regulacji Uniwersytetu Warszawskiego w celu wyjaśnienia wyżej przedstawionych wątpliwości.

Z poważaniem