Interpelacja w sprawie interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych

Szanowna Pani Minister,

w związku z wejściem w życie w dniu 15 stycznia 2026 r. zmian do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 23; dalej „rozporządzenie R10”) oraz licznymi wątpliwościami zgłaszanymi przez przedsiębiorstwa prowadzące oczyszczalnie ścieków oraz indywidualnych rolników, zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą interpretacji nowych przepisów oraz ich konsekwencji dla gospodarki osadowej w Polsce.

Dotychczasowe regulacje pozwalały na stosowanie komunalnych osadów ściekowych na gruntach pod warunkiem spełnienia określonych wymogów, m.in. osady mają być ustabilizowane i bezpieczne, jednak przepis nie precyzuje, jakim procesom należy je poddać przed wywiezieniem do procesu R10. Obróbka osadów na powierzchni ziemi przynosząca korzyści rolnictwu lub poprawiająca stan środowiska stanowił dotąd popularny i ekonomicznie uzasadniony sposób zagospodarowania osadów ściekowych. Był on szeroko stosowany zarówno przez oczyszczalnie ścieków, jak i przez rolników, którzy otrzymywali bezpłatnie lub po niskich kosztach materiał o właściwościach zbliżonych do obornika.

Na mocy rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 31 grudnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie R10 (Dz. U. z 2022 r. poz. 89) od 15 stycznia 2026 r. wszystkie komunalne osady ściekowe przeznaczone do stosowania na gruntach będą musiały zostać poddane odpowiedniej higienizacji przed ich wykorzystaniem na gruntach. Oznacza to, że komunalne osady ściekowe zagospodarowane w procesie R10 będą poddane większej reglamentacji. Nowe przepisy wprowadzają istotne ograniczenia, które mogą wpłynąć na wzrost kosztów operacyjnych i zmniejszenie dostępności osadów dla rolnictwa.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia R10 dopuszczalne procesy obróbki osadów obejmują:

a) proces beztlenowy, jeżeli redukcja substancji organicznej wynosi co najmniej 38% lub proces odbywał się w temperaturze powyżej 34°C przez co najmniej 12 dni, b) proces tlenowy, jeżeli trwał co najmniej 25 dni, wliczając procesy w części tlenowej reaktora biologicznego, c) proces tlenowy, jeśli trwał co najmniej 10 dni w temperaturze powyżej 40°C, d) proces chemiczny z wykorzystaniem wapna w dawce co najmniej 0,25 kg na 1 kg suchej masy osadów, e) proces humifikacji, jeśli osad leżakował co najmniej 90 dni lub został wysuszony do wilgotności poniżej 30%.

Wprowadzenie z dniem 15 stycznia 2025 r. obowiązkowej obróbki osadów ściekowych oraz zwiększenie częstotliwości badań laboratoryjnych (§ 5 ust. 2 rozporządzenia R10) znacząco podniesie koszty operacyjne oczyszczalni ścieków oraz rolników korzystających z osadów. Nie budzi wątpliwości, iż ten dodatkowy koszt po stronie oczyszczalni, jak i aktualnie korzystających rolników będzie istotnym obciążeniem wyniku finansowego prowadzonych przedsiębiorstw. Dodatkowo, nakłada to nowe obowiązki na przedsiębiorstwa, które dotychczas bez większych problemów zagospodarowywały osady w procesie R10.

Niestosowanie się do nowych przepisów w zakresie poddania osadów wymaganej obróbce może skutkować sankcjami administracyjnymi, a także karami na podstawie art. 185 ust. 1 ustawy o odpadach.

Zasada bliskości, określona w art. 20 ust. 3 ustawy o odpadach, zakazuje stosowania osadów poza województwem, w którym zostały wytworzone. Ogranicza to możliwość ich gospodarczego wykorzystania i prowadzi do wzrostu kosztów transportu oraz utylizacji. W połączeniu z nowymi wymogami może to doprowadzić do sytuacji, w której oczyszczalnie będą zmuszone ponosić dodatkowe opłaty za unieszkodliwianie osadów zamiast przekazywać je rolnikom.

Jednym z możliwych rozwiązań w świetle nowych regulacji jest zastosowanie procesu R3, który pozwala na przetworzenie komunalnych osadów ściekowych na nawozy i ich wprowadzenie do obrotu poza ograniczeniami wynikającymi z zasady bliskości.

Technologia przetwarzania osadów ściekowych na nawozy umożliwia legalne wprowadzenie ich do obrotu i sprzedaż na terenie całego kraju.

Dodatkowo w przypadku stosowania procesu R3 osady ściekowe nie muszą być badane, nie ma żadnych wymogów w zakresie ich wstępnej obróbki (z wyłączeniem „ustabilizowania”), wystarczy przekazanie wytworzonych osadów do instalacji, która posiada zezwolenie na przetwarzanie ww. odpadów w procesie R3 bez dodatkowych obostrzeń.

Korzystanie przez rolników z komunalnych osadów ściekowych jako alternatywy dla chemicznych nawozów nabiera szczególnego znaczenia w obliczu rosnących cen nawozów. Wzrost ten wynika z wielu czynników, w tym z rosnącego importu tanich rosyjskich nawozów na rynek UE, gdzie Rosja osiągnęła ponad 30% udziału. Polska stała się największym odbiorcą tych nawozów, co dodatkowo destabilizuje krajowy rynek. Niepewność związana z polityką importową UE oraz niestabilność na rynku gazu mogą prowadzić do dalszego wzrostu cen. Wobec tego zasadne jest promowanie krajowych, tańszych alternatyw takich jak nawozy produkowane z osadów ściekowych.

Przedmiotowa nowelizacja znacząco wpływa na gospodarkę osadową w Polsce, a jej skutki mogą stanowić poważne obciążenie finansowe dla podmiotów zajmujących się oczyszczaniem ścieków oraz dla sektora rolniczego.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami dotyczącymi interpretacji przepisów oraz ich skutków dla gospodarki osadowej w Polsce:

1. Czy prawidłowe jest rozumienie, że proces odzysku osadów ściekowych R10 po wejściu w życie nowych przepisów rozporządzenia R10 będzie wymagał przeprowadzenia jednej z form higienizacji osadów określonej w § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia R10?

2. Czy bez zastosowania procesu higienizacji, określonego w § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia R10, nie będzie można stosować procesu odzysku R10 polegającego na obróbce odpadów na powierzchni ziemi przynoszącej korzyści dla rolnictwa lub poprawę stanu środowiska; kolokwialnie – na wykorzystaniu odpadów w rolnictwie?

3. Czy w ocenie ministerstwa zastosowanie procesu R3 w ramach odzysku odpadów – osadów ściekowych wytwarzanych przez oczyszczalnie ścieków, nie wymaga zachowania dodatkowych wymagań formalnych?

Z poważaniem