Interpelacja w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka i ustawy o sygnalistach

Szanowny Panie Ministrze,

w każdej dziedzinie życia, w którą ingeruje państwo, może dochodzić do naruszeń praw obywateli oraz uchybień ze strony organów. Gwarantem poszanowania tych praw oraz ich egzekwowania są organy wymiaru sprawiedliwości. Niemniej jednak prawidłowe funkcjonowanie sądownictwa i prokuratury nie zawsze jest zapewnione poprzez standardowy tok kontroli instancyjnej wydawanych decyzji. Podobnie skargi administracyjne nie zawsze gwarantują skuteczną ochronę.

Obywatele, konfrontując się z władzami – niezależnie od tego, czy jest to władza ustawodawcza, wykonawcza czy sądownicza – często obawiają się potencjalnych negatywnych konsekwencji zgłaszania nieprawidłowości. Dodatkowo coraz częściej pojawiają się społeczne zarzuty dotyczące domniemanej samowoli wymiaru sprawiedliwości. Niezależnie od zasadności tych uwag warto zauważyć, że brakuje mechanizmów budzących zaufanie społeczne, które rozwiewałyby wątpliwości co do słuszności podejmowanych decyzji. Organy często nie potrafią w sposób zrozumiały dla przeciętnego obywatela uzasadnić swoich działań. W ostatnich latach ustawodawca zwolnił wiele decyzji z obowiązku ich uzasadniania, co potęguje poczucie pokrzywdzenia.

Należy podkreślić, że każdy, kto ma wątpliwości co do poszanowania prawa, powinien mieć możliwość zgłoszenia takiego naruszenia. Ponadto takie zgłoszenie powinno wiązać się z odpowiednią ochroną i anonimowością. Mechanizm ten jest skutecznie realizowany przez ustawę z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. 2024 poz. 928). Niemniej jednak nie znajduje on zastosowania do postępowań prokuratorskich lub sądowych.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jak ministerstwo ocenia skuteczność zapisów ustawy o ochronie sygnalistów?

2. Jak ministerstwo ocenia przystępność językową uzasadnień decyzji organów wymiaru sprawiedliwości? Czy planowane są szkolenia z zakresu zrozumiałego dla obywateli uzasadniania decyzji przez te organy?

3. Czy ministerstwo zamierza rozszerzyć krąg decyzji procesowych wymagających uzasadnienia? Jeśli nie, to dlaczego?

4. Czy planowane są działania mające na celu rozszerzenie ochrony sygnalistów także na wymiar sprawiedliwości? Jeśli nie, to dlaczego?