Interpelacja w sprawie nadmiernych sankcji karnych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy jako przejawu nadregulacji (gold-platingu)

Interpelacja dotyczy kolejnego przypadku nadregulacji wskazanego w raporcie Zespołu SprawdzaMY Rafała Brzoski.

Chodzi o art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2023 r., poz. 1124, 1285, 1723 i 1843, z 2024 r., poz. 850 i 1222 oraz z 2025 r., poz. 146 i 172). Przepis ten, wbrew celowi dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849, przewiduje sankcje karne za nieprzekazanie informacji, które powinny zostać uznane – zgodnie z duchem prawa unijnego – za delikty administracyjne.

Dyrektywa AML nie nakłada obowiązku kryminalizacji takich zachowań. Unia Europejska wydała osobną dyrektywę z dnia 12 listopada 2018 r. (Dz. Urz. UE. L. 284/22), która dotyczy penalizacji przestępstw związanych z praniem pieniędzy – w Polsce realizowaną już przez art. 299 Kodeksu karnego. Wprowadzenie sankcji karnych w art. 156 ust. 1 ustawy AML ma więc charakter tzw. kryminalizacji na przedpolu dobra prawnego – dotyczy zachowań, które same w sobie nie godzą jeszcze w chronione dobro, ale jedynie potencjalnie mogą do tego prowadzić.

Takie podejście wprowadza niepotrzebne ryzyko odpowiedzialności karnej dla pracowników instytucji obowiązanych, powoduje nieproporcjonalne represje w sferze gospodarczej i może zniechęcać do podejmowania działalności w sektorze finansowym w Polsce. Zamiast administracyjnej odpowiedzialności zgodnej z dyrektywą AML, ustawodawca zdecydował się na represję karną, która wykracza poza wymagania unijne.

W związku z zapowiedzią z 22 maja 2025 roku dotyczącą przygotowania ponad 100 ustaw deregulacyjnych, konieczne jest udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy została przygotowana ustawa deregulacyjna znosząca lub modyfikująca art. 156 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, tak aby ograniczyć jego zastosowanie wyłącznie do przypadków faktycznego naruszenia dobra prawnego?

Czy rząd przeprowadził analizę skutków wprowadzenia odpowiedzialności karnej w zakresie nieprzekazywania informacji, w tym jej wpływu na funkcjonowanie sektora finansowego i na poziom ryzyka prawnego dla instytucji obowiązanych?

Czy rząd planuje zastąpienie obecnych rozwiązań karnych sankcjami administracyjnymi, zgodnie z założeniami dyrektywy AML i standardami innych państw członkowskich UE?

Czy w ramach prac nad ustawami deregulacyjnymi przewidziano przegląd sankcji karnych nakładanych na instytucje obowiązane, tak by uniknąć nadmiernej penalizacji czynności technicznych i proceduralnych?

Wobec powyższych okoliczności zasadna jest rewizja przepisów prowadzących do nieproporcjonalnych sankcji karnych, które nie wynikają z prawa unijnego, a obciążają polskich przedsiębiorców i pracowników sektora finansowego.