Interpelacja w sprawie reformy organizacyjnej i finansowej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym

Szanowny Panie Ministrze,

funkcjonowanie powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego (PINB) od wielu lat budzi zastrzeżenia natury organizacyjnej, prawnej i finansowej. Mimo że zadania wykonywane przez PINB stanowią realizację zadań z zakresu administracji rządowej, system ich finansowania, podległości służbowej oraz organizacji pracy od ponad dwudziestu lat pozostaje niespójny i niewydolny.

Od momentu utworzenia powiatów jako jednostek samorządu terytorialnego w 1999 roku inspektoraty nadzoru budowlanego borykają się z chronicznym niedofinansowaniem, niedoborami kadrowymi oraz brakiem odpowiedniego zaplecza technicznego i lokalowego. Wielokrotnie Najwyższa Izba Kontroli w swoich raportach (z 2006, 2013 czy 2019 roku) wskazywała na przewlekłość postępowań administracyjnych prowadzonych przez PINB, niską efektywność działań oraz niepełne wykorzystanie przysługujących im uprawnień nadzorczych i egzekucyjnych. Pomimo podejmowanych prób legislacyjnych jak dotąd nie wdrożono skutecznych rozwiązań systemowych.

W praktyce finansowanie powiatowych inspektoratów często wymaga wsparcia ze strony budżetów powiatów, a nawet gmin. Takie współfinansowanie – choć powszechne – pozostaje wątpliwe prawnie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz ustawą Prawo budowlane, zadania z zakresu nadzoru budowlanego mają być finansowane z dotacji celowych budżetu państwa w wysokości zapewniającej ich skuteczną realizację. W rzeczywistości jednak wysokość przekazywanych środków jest niewystarczająca, a jednostki samorządu terytorialnego, w obawie przed zapaścią instytucji, wspierają inspektoraty własnymi środkami, co może prowadzić do konfliktów interesów oraz zachwiania niezależności tych organów.

Zastanawiająca jest również niejednolitość stanowisk regionalnych izb obrachunkowych w sprawie dopuszczalności finansowania PINB przez samorządy. Niektóre RIO (np. w Gdańsku czy Opolu) jednoznacznie wskazują, że powiat nie ma podstaw prawnych do finansowania inspektoratu z własnych środków. Inne dopuszczają to warunkowo jako formę wsparcia ogólnych warunków funkcjonowania jednostki. Taka rozbieżność interpretacyjna powoduje niepewność i destabilizację w zarządzaniu inspektoratami.

Niepokoi także stan kadrowy w PINB. Wiele z nich zatrudnia zaledwie jednego lub dwóch pracowników, którzy jednocześnie realizują obowiązki merytoryczne oraz administracyjne. W licznych przypadkach jeden pracownik odpowiada zarówno za kontrole, jak i za obsługę sekretariatu, kadry, informatykę czy ochronę danych osobowych. Taka struktura jest nie tylko nieefektywna, ale prowadzi do przemęczenia pracowników, popełniania błędów i ogranicza skuteczność nadzoru budowlanego jako całości.

W tym kontekście zasadne wydaje się podjęcie reformy systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym. Jedną z propozycji – która dotarła do mojego biura poselskiego – jest na przykład zmniejszenie liczby PINB do około 100-120 jednostek w skali kraju, obejmujących większe obszary działania (1-3 powiaty) przy jednoczesnym zwiększeniu zatrudnienia merytorycznego i przeniesieniu funkcji obsługowych (księgowość, kadry, IT) na poziom wojewódzki. Konieczne jest również zapewnienie odpowiednich i stabilnych środków finansowych z budżetu państwa na realizację powierzonych zadań, a także wzmocnienie niezależności powiatowych inspektorów przez zmianę trybu ich powoływania i włączenie ich do korpusu służby cywilnej.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP