Interpelacja w sprawie tworzenia zakładów aktywności zawodowej

Szanowna Pani Minister,

z ostatniego raportu NIK dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej (okres kontroli 2021-2023) wyłania się wniosek, iż aby rehabilitacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnościami sprawnie funkcjonowała, konieczne jest m.in. podjęcie działań zmierzających do zwiększenia liczby funkcjonujących zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), ponieważ obecnie jest ich wciąż zbyt mało, a w tych, które już istnieją, często brakuje miejsc dla chętnych. To sprawia, że jak wskazuje NIK w innym raporcie – „Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych przez powiatowe urzędy pracy“ z 2021 roku – 80 proc. osób z niepełnosprawnościami wciąż jest biernych zawodowo.

Co prawda samorządy terytorialne i organizacje pozarządowe mogą uzyskać z PFRON dofinansowanie do utworzenia zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 65 proc. wszystkich kosztów ogółem – oraz dofinansowanie działania zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 90 proc. wszystkich kosztów ogółem rocznie – jednakże jest to obwarowane pewnymi warunkami, m.in. tym, że koszt dofinansowania na utworzenie zakładu aktywności zawodowej nie obejmuje budowy takiego miejsca, a jedynie adaptację już istniejącego budynku. Na etapie wnioskowania o utworzenie ZAZ organizator powinien przedstawić dokument potwierdzający tytuł prawny do obiektu lub lokalu przeznaczonego na zakład, plan pomieszczeń zakładu oraz projekt dostosowania obiektów i lokali do potrzeb prowadzonej działalności wytwórczej lub usługowej w zakładzie oraz ich dostosowania do potrzeb i możliwości niepełnosprawnych pracowników zakładu wynikających z ich niepełnosprawności.

W wielu przypadkach jest to nieopłacalne, ponieważ budowa nowego ZAZ zgodnie z rzeczywistymi potrzebami oraz w duchu zielonej transformacji byłaby znacznie bardziej korzystna pod względem finansowym, infrastrukturalnym i energetycznym niż dostosowywanie do tego starszych pomieszczeń. Poza tym gminy posiadają coraz bardziej ograniczony zasób nieruchomości i mają inne istotne potrzeby, na które przeznaczają duże środki. Równocześnie konieczność tworzenia ZAZ jest pilna, bowiem przykładowo w woj. lubuskim, które reprezentuję, obecnie działają tylko 2 takie zakłady, natomiast chętnych do pracy w nich jest coraz więcej.

Skoro więc istnieje potrzeba i chęć aktywizacji osób z niepełnosprawnościami, dlaczego nie uznać tych działań za priorytetowe i podejmować starań celem ułatwienia tworzenia nowych ZAZ?

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku

Posłanka Katarzyna Osos