Interpelacja w sprawie stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Data wpływu: 2025-10-31
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie początkową decyzją o braku finansowania radioteleskopu RT4 w Toruniu, mimo wysokiej oceny merytorycznej wniosku. Pytają o przyczyny tej decyzji, tryb finansowania zapowiedzianego przez ministra oraz o planowane działania w celu stabilnego finansowania kluczowej infrastruktury naukowej.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Interpelacja nr 13327 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego w sprawie stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Zgłaszający: Marta Stożek, Maciej Konieczny Data wpływu: 31-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, z wielkim niepokojem przyjęłyśmy informację o nieprzyznaniu środków finansowych na działalność radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu na kolejne trzy lata.
Komunikat, że projekt otrzyma dofinansowanie, opublikowany przez Pana Ministra na platformie X uspokoił nas tylko częściowo, jednocześnie wzbudził dodatkowe wątpliwości. Pierwotna decyzja ministerstwa oznaczałaby, że od 1 stycznia przyszłego roku prawdopodobnie doszłoby do wstrzymania pracy jednego z najważniejszych instrumentów badawczych w dziedzinie radioastronomii w Polsce, co w praktyce oznaczałoby jego faktyczne zamknięcie.
Radioteleskop RT4 od ponad dwóch dekad stanowi integralną część światowej sieci obserwacyjnej VLBI (Very Long Baseline Interferometry), uczestnicząc w międzynarodowych projektach naukowych o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju astrofizyki. Na jego bazie prowadzone są m.in. długofalowe projekty obserwacji obłoków protogwiazdowych w pasmach masera metanolowego oraz obserwacje źródeł szybkich błysków radiowych (FRB). Wyniki badań uzyskiwanych z wykorzystaniem RT4 były wielokrotnie publikowane w prestiżowych czasopismach naukowych, w tym w „Nature Astronomy”.
W ramach konkursu SpUB wniosek dotyczący utrzymania infrastruktury RT4 otrzymał najwyższą ocenę (A) oraz bardzo dobre recenzje, w których podkreślono wysoką jakość badań, międzynarodową współpracę oraz kluczową rolę tej aparatury w Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. Pomimo tego projekt nie został zakwalifikowany do finansowania. Warto zauważyć, że spośród 186 złożonych wniosków pozytywnie oceniono aż 175, natomiast środki przyznano jedynie 11 z nich. Dane te wskazują na poważny kryzys w zakresie finansowania krajowej infrastruktury badawczej, co może mieć długofalowe, negatywne konsekwencje dla rozwoju polskiej nauki.
Należy również podkreślić, że jeszcze w roku 2020 radioteleskop RT4 przeszedł gruntowny remont powierzchni i konstrukcji, co miało zapewnić mu dalsze, wieloletnie funkcjonowanie. Zaniechanie finansowania jego działalności oznaczałoby zmarnowanie wcześniej poniesionych nakładów publicznych oraz utratę bezcennego zaplecza naukowego i kadrowego. Projekty tak ważne dla rozwoju naukowego w Polsce nie powinny polegać na niepewnym finansowaniu w trybie konkursowym, w dodatku zaplanowanym na okres jedynie 3 lat.
Radioteleskop RT4 musi zostać uznany za krytyczny instrument naukowo-badawczy w naszym kraju, a w związku z tym otrzymywać stabilne, wieloletnie finansowanie. W związku z powyższym, zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Jakie były szczegółowe przyczyny początkowej decyzji o nieprzyznaniu finansowania na dalsze funkcjonowanie radioteleskopu RT4, pomimo bardzo wysokiej oceny merytorycznej wniosku?
Czy finansowanie działania radioteleskopu RT4 spowoduje brak finansowanie projektów zgłoszonych do konkursu SpUB, które znalazły się na wyższej pozycji na liście rankingowej, jednak były mniej medialne? Jaką ocenę otrzymał projekt finansowania radioteleskopu RT4, a jakie oceny otrzymały pozostałe projekty? W jakim trybie odbędzie się finansowanie działania radioteleskopu RT4 zapowiedziane przez ministra w serwisie X? Z jakiej puli środków nastąpi finansowanie?
Czy w tym samym lub podobnym pozakonkursowym trybie, co zapowiedziane finansowanie działania radioteleskopu RT4, będzie miało miejsce wsparcie finansowe Centrum Astronomicznego PAN, któremu grozi bankructwo? Czy prowadzona jest ewaluacja sposobu przyznawania środków w konkursie SpUB tak, by wskazać, co doprowadziło do braku finansowania wielu kluczowych dla polskiej nauki projektów? Kiedy ministerstwo uruchomi dodatkowe, pozakonkursowe mechanizmy finansowe dla utrzymania kluczowych elementów infrastruktury naukowej takich jak RT4?
Posłowie pytają Ministra Infrastruktury o konkretne plany poprawy infrastruktury kolejowej, w tym budowę nowych stacji, mijanek, zwiększenie przepustowości linii kolejowych oraz odbudowę mostów, szczególnie w kontekście wsparcia kolejowych przewozów towarowych i sieci TEN-T. Interpelacja ma na celu uzyskanie informacji o konkretnych działaniach rządu w celu eliminacji "wąskich gardeł" w infrastrukturze kolejowej.
Poseł Konieczny pyta o warunki współpracy Zakładu Karnego w Gębarzewie ze spółką Jeremias, w tym o zasady udostępniania infrastruktury, zatrudniania osadzonych oraz ewentualne dotacje. Wyraża zaniepokojenie brakiem transparentności tej współpracy oraz potencjalnymi nieprawidłowościami w wydatkowaniu środków publicznych i poszanowaniu praw więźniów.
Poseł pyta o możliwość włączenia wagonów kuszetek lub sypialnych do pociągów nocnych IC "Ursa", IC "Przemyślanin" i TLK "Karpaty", zwracając uwagę na niewystarczającą ofertę i brak komfortu dla podróżujących. Interpelacja kwestionuje obecną politykę spółki PKP Intercity w zakresie zapewnienia odpowiedniej oferty wagonów sypialnych i kuszetek w połączeniach dalekobieżnych.
Poseł Konieczny wyraża zaniepokojenie zmianami organizacyjnymi i merytorycznymi w Muzeum Nadwiślańskim, w tym wyłączeniem oddziałów i możliwą zmianą nazwy, co sugeruje ograniczenie jego regionalnego charakteru. Pyta ministerstwo o plany dotyczące nadzoru nad muzeum, opinii na temat zmian w statucie i ewentualne działania kontrolne.
Poseł Maciej Konieczny pyta o zasadność kontroli w Wodociągach Miasta Krakowa w związku z podejrzeniami nieprawidłowości w gospodarowaniu osadami ściekowymi i domaga się wyjaśnień, czy ministerstwo rozważa zlecenie kontroli interwencyjnej w spółce. Poseł wyraża zaniepokojenie potencjalnym brakiem transparentności i możliwymi konsekwencjami dla środowiska oraz zdrowia mieszkańców.
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji dotyczy rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr 2291). Komisja po pierwszym czytaniu i rozpatrzeniu projektu na posiedzeniu wnioskuje o uchwalenie projektu ustawy przez Sejm bez poprawek. Projekt ten ma na celu deregulację w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, jednak szczegółowe zmiany nie są w tym sprawozdaniu wymienione.
Projekt ustawy ma na celu zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, aby umożliwić uczelniom finansowanie wsparcia dla osób niepełnosprawnych uczestniczących w studiach podyplomowych z dotacji budżetowej przeznaczonej na ten cel. Obecnie dotacja ta obejmuje tylko studentów i doktorantów, a proponowane zmiany mają na celu rozszerzenie wsparcia na uczestników studiów podyplomowych. Zmiana ta ma zapewnić równy dostęp do kształcenia podyplomowego dla wszystkich zainteresowanych, niezależnie od niepełnosprawności. Ustawa ma charakter deregulacyjny i nie wiąże się ze zwiększeniem środków na dotacje, lecz umożliwia uczelniom elastyczne gospodarowanie środkami.
Projekt ustawy wprowadza zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, umożliwiając doktorantom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej otrzymanie zapomogi. Zapomoga ta przysługuje wyłącznie obywatelom polskim. Warunki przyznawania zapomogi mają być określane przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej instytucji w uzgodnieniu z samorządem doktorantów. Celem ustawy jest wsparcie finansowe doktorantów w trudnych sytuacjach życiowych, co potencjalnie wpłynie na poprawę ich warunków studiowania i prowadzenia badań.
Projekt ustawy wprowadza możliwość przyznawania zapomóg doktorantom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej. Dodaje on art. 209a do Ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce. Warunki przyznawania zapomogi mają być ustalone przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej jednostki naukowej w porozumieniu z samorządem doktorantów. Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Projekt ustawy zakłada utworzenie Uniwersytetu Bezpieczeństwa Narodowego poprzez przekształcenie istniejącej Akademii Sztuki Wojennej. Celem jest stworzenie wiodącego ośrodka rozwoju myśli strategicznej, innowacji technologicznych i interdyscyplinarnych badań nad bezpieczeństwem, zdolnego do kształcenia kadr na najwyższym poziomie. Ustawa przewiduje zachowanie ciągłości działalności dydaktycznej i badawczej, a także praw i obowiązków Akademii. Uniwersytet ma wzmocnić obronność państwa, rozwijać kompetencje cyfrowe i wspierać współpracę międzynarodową.