Interpelacja w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako środka karnego wykraczającego poza unijne standardy

Zespół SprawdzaMY Rafała Brzoski sygnalizuje przypadki tzw. nadregulacji (gold-platingu), które prowadzą do nieuzasadnionego zaostrzania przepisów prawa krajowego względem minimum wynikającego z prawa Unii Europejskiej. Jednym z przykładów takich działań legislacyjnych jest art. 44a Kodeksu karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 383), wprowadzający możliwość orzeczenia przepadku przedsiębiorstwa.

Przepis ten został formalnie wprowadzony jako implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz dyrektywy 2024/1260 z dnia 24 kwietnia 2024 r., jednak wykracza znacznie poza wymagania tych aktów prawnych. Dyrektywy te przewidują bowiem przepadek korzyści majątkowych lub narzędzi służących do popełnienia przestępstwa, natomiast nie nakładają na państwa członkowskie obowiązku wprowadzania regulacji dotyczących całościowego przepadku przedsiębiorstwa – w szczególności przedsiębiorstw należących do osób trzecich.

Tymczasem art. 44a Kodeksu karnego zakłada możliwość przepadku przedsiębiorstwa:

- nie tylko należącego do sprawcy przestępstwa, - ale także będącego własnością osoby trzeciej, jeżeli właściciel „obejmował umyślnością” fakt popełnienia przestępstwa lub ukrywania korzyści z niego pochodzących.

Powyższe przepisy prowadzą do istotnego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej oraz możliwości ingerencji państwa w sferę praw majątkowych osób trzecich – często bez jednoznacznego związku z samym przestępstwem. Ustawodawca nie wymaga ani działania, ani zaniechania, a jedynie elementu zamiaru wolicjonalnego, który w praktyce jest trudny do udowodnienia lub odróżnienia od świadomej nieumyślności.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:

Na jakiej podstawie ustawodawca zdecydował się na rozszerzenie odpowiedzialności przepadkowej na przedsiębiorstwa należące do osób trzecich, mimo braku takiego obowiązku wynikającego z prawa UE?

Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło ocenę proporcjonalności oraz skutków gospodarczych wprowadzenia tego przepisu?

Czy możliwe jest stosowanie przepadku przedsiębiorstwa w sytuacjach, gdy podmiot gospodarczy działa w dobrej wierze, lecz posiada relacje z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa?

Czy rząd Donalda Tuska zamierza utrzymać przepis, który de facto wprowadza sankcje represyjne wobec legalnych przedsiębiorstw mogących paść ofiarą arbitralnej interpretacji przesłanek odpowiedzialności?

Ile razy od momentu wejścia w życie tego przepisu orzeczono przepadek przedsiębiorstwa należącego do osoby trzeciej i jakie były podstawy faktyczne tych orzeczeń?

Przepis ten w sposób rażący narusza zasadę pewności prawa oraz ochrony prawa własności. W sytuacji pogłębiającego się kryzysu zaufania do instytucji państwa pod rządami Donalda Tuska takie rozwiązania prawne wzmacniają obawy przedsiębiorców przed arbitralnością i nieprzewidywalnością wymiaru sprawiedliwości.