Interpelacja w sprawie decentralizacji kompetencji związanych z zatwierdzaniem taryf za wodę i ścieki oraz zwiększenia udziału samorządów w procesie taryfikacji

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z obowiązującym stanem prawnym (ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Dz. U. z 2023 r. poz. 537, ze zm.) taryfy za dostarczanie wody i odbiór ścieków są zatwierdzane w drodze decyzji administracyjnej przez PGW Wody Polskie – organ regulacyjny działający centralnie. Model ten obowiązuje od 2018 roku i w praktyce oznacza, że jednostki samorządu terytorialnego nie mają wpływu na finalną wysokość taryf, pomimo że realizacja usług wodno-kanalizacyjnych pozostaje zadaniem własnym gmin (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym). W ostatnim czasie Ministerstwo Infrastruktury opracowało projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków oraz ustawy – Prawo wodne (numer z wykazu prac legislacyjnych: UD48). Projekt zakłada przekazanie kompetencji taryfowych z powrotem do rad gmin, które miałyby zatwierdzać taryfy w drodze uchwały – z możliwością interwencji Wód Polskich wyłącznie w przypadku, gdy proponowana taryfa przewyższa o więcej niż 15% średni poziom z trzech poprzednich lat. Projektowane zmiany wprowadzają również możliwość stosowania taryf progresywnych, uzależnionych od poziomu zużycia oraz liczby osób w gospodarstwie domowym. Reforma ta wpisuje się w postulat decentralizacji zadań publicznych i deregulacji mechanizmów nadzoru centralnego – coraz częściej podnoszony przez środowiska samorządowe i eksperckie. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że scentralizowany model nie tylko wydłuża procesy taryfikacyjne, ale też ogranicza samodzielność gmin i elastyczność w reagowaniu na lokalne uwarunkowania gospodarcze.

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na jakim etapie znajduje się obecnie projekt UD48? Czy został już przyjęty przez Radę Ministrów i skierowany do Sejmu RP? Jakie są przewidywane terminy dalszych prac legislacyjnych oraz planowane wejście w życie nowych przepisów?

2. Czy planowana zmiana oznacza rzeczywiste przekazanie kompetencji zatwierdzania taryf do rad gmin? Jakie będą formalne zasady podejmowania uchwał taryfowych? W jakich przypadkach organy samorządu terytorialnego będą zobowiązane do uzgodnienia taryf z Wodami Polskimi?

3. W jaki sposób w projektowanych przepisach zabezpieczony zostanie interes odbiorców usług wodno-kanalizacyjnych w kontekście rezygnacji z uprzedniego zatwierdzania taryf przez regulatora centralnego? Czy przewidziano obowiązkowe konsultacje społeczne lub procedury kontrolne?

4. Czy projekt ustawy przewiduje możliwość wprowadzania przez gminy tzw. taryf progresywnych? Czy ich stosowanie będzie uzależnione od decyzji lokalnych organów, czy też rząd planuje wytyczne lub ograniczenia ogólnokrajowe w tym zakresie?

5. Czy w związku z planowaną reformą przewiduje się jakiekolwiek wsparcie techniczne, legislacyjne lub finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego, które przejmą na nowo obowiązki związane z procesem taryfowym? Czy zaplanowano okresy przejściowe oraz systemowe działania edukacyjne?

6. Czy i w jakim zakresie planowane zmiany wpisują się w ogólną strategię deregulacyjną rządu? Czy analogiczne reformy przewidywane są w innych sektorach komunalnych, w których nadal funkcjonuje centralny nadzór, np. w gospodarce odpadami, gdzie lokalne plany gospodarki muszą być zgodne z Krajowym planem gospodarki odpadami zatwierdzanym przez ministra właściwego ds. klimatu?

Z uwagi na znaczenie gospodarki wodno-kanalizacyjnej dla życia mieszkańców oraz dla finansów samorządów, niezwykle istotne jest, aby planowana reforma była przejrzysta, spójna z zasadą pomocniczości i odpowiednio wsparta narzędziami wdrożeniowymi. W opinii wielu samorządów oraz ekspertów przywrócenie kompetencji taryfowych na poziom lokalny – przy racjonalnym systemie kontroli – może istotnie poprawić efektywność systemu oraz poczucie odpowiedzialności organów gminnych wobec społeczności lokalnych.

Z poważaniem

Iwona Krawczyk Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej