Interpelacja w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych

Szanowny Panie Ministrze,

związki międzygminne zostały przewidziane w ustawie o samorządzie gminnym jako instrument współpracy jednostek samorządu terytorialnego przy realizacji zadań publicznych wykraczających poza granice jednej gminy. Z założenia miały być narzędziem wspólnego działania tam, gdzie pojedyncze gminy nie są w stanie samodzielnie sprostać wyzwaniom, np. w gospodarce odpadami czy transporcie zbiorowym.

W praktyce jednak funkcjonowanie związków międzygminnych napotyka istotne bariery, które ograniczają ich efektywność.

Po pierwsze – skomplikowana struktura prawna. Związek międzygminny jest odrębną osobą prawną, ale nie posiada jasnej pozycji ustrojowej w systemie administracji publicznej – pozostaje jakby „pomiędzy“ klasycznymi szczeblami samorządu: gminą, powiatem i województwem. Prowadzi to do problemów interpretacyjnych, szczególnie w zakresie nadzoru. Zarówno wojewodowie, jak i regionalne izby obrachunkowe różnie interpretują kompetencje związków, co utrudnia jednolite stosowanie prawa. Pojawiają się także problemy z kontrolą i odpowiedzialnością za podejmowane decyzje, co w konsekwencji osłabia zaufanie do tej formy współpracy.

Po drugie – brak spójnej polityki państwa wobec związków międzygminnych. Rząd w przeszłości promował ich powstawanie, szczególnie w gospodarce odpadami, jednak nie stworzono stabilnych ram prawnych i finansowych, które zagwarantowałyby ich trwałość. Zmieniane wielokrotnie przepisy dotyczące gospodarki komunalnej, w szczególności odpadów, poważnie uderzyły w związki, prowadząc do sytuacji, w której część z nich uległa rozpadowi. Taka niestabilność prawa zniechęca gminy do podejmowania współpracy i podważa sens tworzenia nowych związków.

W związku z tym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:

1. Czy ministerstwo planuje podjąć prace nad jednoznacznym określeniem pozycji ustrojowej związków międzygminnych w systemie administracji publicznej?

2. Czy jest rozważane ujednolicenie interpretacji przepisów przez doprecyzowanie kompetencji nadzorczych wojewodów i regionalnych izb obrachunkowych względem związków międzygminnych?

3. Czy rząd zamierza wypracować spójną politykę wobec związków międzygminnych, która zapewniłaby im stabilność prawną i finansową, a także większą przewidywalność w zakresie powierzanych im zadań?

4. Czy są planowane analizy przyczyn rozpadu niektórych związków międzygminnych oraz ocena, jakie rozwiązania legislacyjne mogłyby temu zapobiec w przyszłości?

Z poważaniem

Lidia Czechak Poseł na Sejm RP