Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w przepisach wykonawczych w zakresie obowiązkowych poziomów recyklingu odpadów komunalnych

Szanowna Pani Ministro!

Do mojego biura poselskiego wpłynęło stanowisko samorządów powiatu tatrzańskiego (pismo znak: GPGIOŚ.VIII.0721.1.2025 z dnia 7 sierpnia 2025 r.) dotyczące problemu spełniania ustawowych norm recyklingu przez gminy w Polsce.

Zgodnie z art. 3b ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 399, z późn. zm.) gminy są zobowiązane do osiągania minimalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Poziomy te wynikają również z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów, która w art. 11 ust. 2 nakłada obowiązek osiągnięcia 65% recyklingu do 2035 r. Jednakże obecne uwarunkowania rynkowe i prawne powodują, że realizacja tych obowiązków jest dla wielu gmin niemożliwa. Według danych branżowych niemal 700 gmin w Polsce nie osiąga wymaganych wskaźników . Powoduje to ryzyko nakładania na gminy administracyjnych kar pieniężnych zgodnie z art. 9x ust. 1 ustawy, w wysokości nawet do 50 tys. zł za niewykonanie obowiązków. W praktyce oznacza to obciążenie finansowe dla mieszkańców, gdyż koszty kar muszą być pokrywane z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Samorządy powiatu tatrzańskiego podkreślają, że przyjęte przepisy w obecnym brzmieniu:

1) nie uwzględniają realnych możliwości gmin w zakresie recyklingu; 2) nakładają obowiązki finansowe na mieszkańców , podczas gdy zgodnie z zasadą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) to producenci powinni ponosić koszty zagospodarowania odpadów opakowaniowych; 3) generują problemy interpretacyjne i proceduralne (np. art. 6ka ustawy), utrudniając egzekwowanie obowiązków selektywnej zbiórki odpadów; 4) nie integrują systemu kaucyjnego z gminnymi systemami gospodarki odpadami, co może prowadzić do sztucznego zaniżenia wskaźników recyklingu w gminach; 5) nie nakładają odpowiedzialności na firmy odbierające odpady za faktyczne osiąganie celów recyklingowych, pozostawiając cały ciężar po stronie samorządów.

Brak zmian legislacyjnych może prowadzić do:

1) systemowego zadłużania się gmin w związku z karami, co ograniczy ich zdolności inwestycyjne; 2) nieproporcjonalnego wzrostu opłat dla mieszkańców , co stoi w sprzeczności z zasadą „zanieczyszczający płaci” i ideą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP); 3) naruszenia zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – gdy gminy ponoszą odpowiedzialność za cele, na które realnie nie mają wpływu; 4) ryzyka postępowań unijnych wobec Polski w przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu na poziomie krajowym.

Samorządy postulują m.in.:

W związku z powyższym proszę odpowiedzieć na następujące pytania:

Z poważaniem

Andrzej Gut-Mostowy Poseł na Sejm RP