Interpelacja w sprawie rzetelnego pomiaru i publicznego raportowania luki VAT w Polsce z rozróżnieniem na policy gap i compliance gap w latach 2015-2024/2025
Data wpływu: 2025-10-13
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Poseł pyta o rzetelne pomiary i raportowanie luki VAT w Polsce, z rozróżnieniem na policy gap i compliance gap, aby społeczeństwo rozumiało, jaka część luki wynika z przestępstw, a jaka z legalnych decyzji politycznych. Domaga się szczegółowych danych i raportów w otwartych formatach, umożliwiających weryfikację i porównywalność.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie rzetelnego pomiaru i publicznego raportowania luki VAT w Polsce z rozróżnieniem na policy gap i compliance gap w latach 2015-2024/2025 Interpelacja nr 12861 do ministra finansów i gospodarki w sprawie rzetelnego pomiaru i publicznego raportowania luki VAT w Polsce z rozróżnieniem na policy gap i compliance gap w latach 2015-2024/2025 Zgłaszający: Jarosław Sachajko Data wpływu: 13-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, w debacie publicznej regularnie pojawiają się wypowiedzi polityków i komentatorów, w tym także prominentnych przedstawicieli obozu rządzącego (np.
europosła Andrzeja Halickiego), które stawiają znak równości między publikowaną przez Komisję Europejską luką VAT a pogorszeniem ściągalności podatku i wzrostem przestępczości podatkowej. Przykładem takiej narracji są słowa: „w 2023 r. luka VAT wyniosła 13,5%, więc administracja gorzej ściąga podatki, a przestępcy mają się lepiej”. Taka interpretacja jest metodologicznie błędna.
„VAT gap” w rozumieniu KE to różnica między teoretycznym potencjałem podatkowym (VTTL) a faktycznymi wpływami, zatem łączy skutki dwóch zjawisk, którymi są: 1) policy gap – legalne decyzje państwa (obniżone stawki, zerowa stawka na żywność, 5% na energię, zwolnienia); 2) compliance gap – faktyczne wyłudzenia, zaniechania, niepłacenie. W roku 2023 wysoki odczyt wynikał w dominującej mierze z czasowej polityki stawek (tarcze antyinflacyjne i słabsza konsumpcja), a nie z „załamania ściągalności”.
Powielanie interpretacji „13,5% = gorsza ściągalność” wprowadza obywateli w błąd i zaciemnia rzeczywisty wymiar przestępczości podatkowej, który powinien być precyzyjnie mierzony i odnośnie do którego powinny być przekazywane precyzyjne komunikaty.
Kluczowe dla obywateli jest ujawnienie faktycznej skali wyłudzeń (karuzele, missing trader, nadużycia stawki 0% itd.), tak aby Polacy rozumieli, ile luki to „złodziejstwo”, a ile – legalne decyzje polityczne co do stawek i zwolnień, a także rozróżnianie metodologii liczenia luki VAT: 1) VTTL (VAT Total Tax Liability) – teoretyczna „podstawa” podatku VAT wyliczana na bazie rachunków narodowych i struktury konsumpcji; 2) VAT gap (wg KE) = (VTTL – faktyczne wpływy z VAT)/VTTL; 3) policy gap – część VTTL, której państwo świadomie nie pobiera (obniżone stawki, zwolnienia, wyłączenia); 4) compliance gap – realna luka egzekucyjna: przestępstwa, oszustwa, niewpłacony VAT, błędy, upadłości, spory, opóźnienia; 5) kluczowy błąd narracyjny: utożsamianie VAT gap z przestępczością – VAT gap zawiera policy gap.
W latach 2015–2019 nastąpiła duża poprawa ściągalności (spadek luki całkowitej), intensywny pakiet uszczelniający (JPK, STIR, odwrotne obciążenia, split payment). W latach 2022–2024 rząd, aby obniżyć obciążenia obywateli, czasowo obniżył stawki VAT (0% żywność, 5% energia itd.) oraz zmiany koniunktury. Metodologia KE oparta na modelu średnich stawek nie odzwierciedla w pełni miesięcznej, realnej struktury stawek i zmian wprowadzanych ad hoc w czasie kryzysu inflacyjnego. Bez rozbicia na policy i compliance nie wiemy, jaka jest rzeczywista skala przestępczości, i wprowadza to, przez nieodpowiedzialnych polityków, Polaków w błąd.
Ministerstwo Finansów dysponuje narzędziami, których KE nie ma: JPK_VAT, KSeF (e-faktura), split payment, mikrodane analityczne KAS. To pozwala: 1) odtworzyć rzeczywiste obroty w stawkach 0/5/8/23% według PKD/GTU i skorygować VTTL o faktycznie obowiązujące stawki (zamiast historycznych średnich); 2) wskazać segmenty ryzyka (handel z UE poza OSS/IOSS, łańcuchy MTIC, szybkie rotacje płatności); 3) oszacować realną compliance gap (niewpłacony/nadużyty VAT) w ujęciu branżowym i terytorialnym. Polacy mają prawo wiedzieć, jaka część luki VAT to przestępstwa i zaniechania (compliance), a jaka to skutek obowiązujących przepisów (policy).
Łączenie tych dwóch zjawisk w jednym, medialnym procencie wprowadza w błąd, co było widoczne w wypowiedziach publicznych (m.in. wspomnianego posła Halickiego). Państwo powinno publikować dwa równoległe wskaźniki i oddzielny komentarz dla każdego roku. Ponadto jako ustawodawca mam obowiązek dbać o rzetelną informację publiczną, a ministerstwo takie dane powinno ujawniać. Gdy z jednego wskaźnika robi się propagandowy bat („luka wzrosła – państwo zawiodło”), społeczeństwo nie odróżnia legalnych preferencji stawek od faktycznego złodziejstwa. To osłabia legitymizację realnej walki z przestępstwami i rozmywa odpowiedzialność.
Poseł Jarosław Sachajko pyta o szczegóły dotyczące funkcjonujących i planowanych centrów integracji cudzoziemców (CIC) oraz ośrodków dla cudzoziemców w Polsce, włączając ich liczbę, lokalizację, status prawny, finansowanie oraz koszty związane z paktem migracyjnym. Poseł wyraża zaniepokojenie brakiem przejrzystości i dostępu do pełnych informacji na temat infrastruktury migracyjnej i integracyjnej w Polsce.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie stanem technicznym pojazdów zarejestrowanych za granicą, które nie podlegają polskim badaniom technicznym, co wpływa na bezpieczeństwo ruchu drogowego. Pytają ministra o dane dotyczące wypadków spowodowanych przez cudzoziemców i o planowane działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa i równości wobec wszystkich użytkowników dróg.
Posłowie pytają o postęp prac nad projektem ustawy UC95, mającej na celu wprowadzenie abolicji dla właścicieli ciągników rolniczych marki Belarus, i wyrażają zaniepokojenie opóźnieniami. Domagają się szczegółowego harmonogramu prac i wyjaśnień dotyczących zgłoszonych uwag.
Poseł pyta o szczegółowy zakres i zasady polskiej pomocy energetycznej dla Ukrainy, wyrażając zaniepokojenie brakiem przejrzystości i sprzecznymi komunikatami dotyczącymi kosztów i finansowania tej pomocy. Domaga się rzetelnej informacji na temat skali, kosztów i źródeł finansowania tej pomocy, aby uniknąć manipulacji opinią publiczną.
Poseł Jarosław Sachajko interweniuje w sprawie katastrofalnej sytuacji bezdomnych zwierząt w Polsce, wskazując na nieskuteczność obecnych rozwiązań i apeluje o poparcie poselskiego projektu ustawy (druk nr 836) oraz wprowadzenie ogólnopolskiego programu dofinansowania kastracji i sterylizacji. Pyta ministra o poparcie dla ustawy, wsparcie dla gmin oraz analizę kosztów kastracji w porównaniu z utrzymaniem schronisk.
Projekt ustawy zakłada wprowadzenie dobrowolności stosowania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Nowelizacja ma na celu odciążenie tych podmiotów od kosztów związanych z wdrożeniem i funkcjonowaniem obowiązkowego KSeF, który według wnioskodawców stanowi dodatkowe obciążenie i ryzyko dla najmniejszych firm. Autorzy argumentują, że KSeF jest niedopracowany, zagraża stabilności gospodarki i narusza zasadę zaufania do przedsiębiorcy. Zmiana ta ma być trwała i niezależna od czasowych zwolnień, przywracając stan zgodny z prawem UE, które chroni dobrowolność wyboru formy faktury.
Projekt ustawy wprowadza zmiany w ustawie Ordynacja Podatkowa oraz w szeregu innych ustaw podatkowych, mające na celu uszczelnienie systemu podatkowego, usprawnienie kontroli podatkowych i postępowań podatkowych oraz dostosowanie przepisów do aktualnych potrzeb i praktyki. Kluczowe zmiany obejmują m.in. modyfikacje zasad dotyczących nadpłat podatkowych, terminy zwrotów, procedury zaliczania wpłat, a także definicje i obowiązki związane ze schematami podatkowymi (MDR). Celem zmian jest m.in. zwiększenie efektywności poboru podatków, ograniczenie możliwości unikania opodatkowania oraz zapewnienie większej jasności i spójności przepisów podatkowych. Nowelizacja ma także na celu dostosowanie polskich przepisów do prawa Unii Europejskiej w zakresie raportowania schematów podatkowych.
Projekt ustawy wprowadza obowiązek stosowania kas rejestrujących przez przewoźników i operatorów publicznego transportu zbiorowego wykonujących przewozy w transporcie kolejowym od 1 kwietnia 2027 roku. Dodatkowo, warunek otrzymania dopłaty (z art. 55 ust. 11 pkt 2 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym) będzie stosowany wobec tych podmiotów również od 1 kwietnia 2027 roku. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po ogłoszeniu, ale z mocą wsteczną od 1 stycznia 2026 r. Ma to na celu uszczelnienie systemu rozliczeń i ewidencji w transporcie kolejowym.
Projekt ustawy zakłada odroczenie obowiązku stosowania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) dla mikroprzedsiębiorców o dwa lata, tj. do 31 grudnia 2027 r. Celem jest uniknięcie dodatkowych kosztów związanych z wdrożeniem i funkcjonowaniem KSeF dla najmniejszych firm, które często wystawiają faktury ręcznie i nie odnajdują się w transformacji cyfrowej. Wnioskodawcy argumentują, że obowiązkowy KSeF dla mikroprzedsiębiorców może doprowadzić do zamknięcia firm i negatywnie wpłynąć na gospodarkę. Odroczenie ma dać czas na okrzepnięcie systemu i spokojne przygotowanie się mikroprzedsiębiorców.
Projekt ustawy nowelizuje ustawę o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami oraz niektóre inne ustawy. Zmiany dotyczą głównie doprecyzowania procedur z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) w odniesieniu do dostawców usług w zakresie kryptoaktywów, nakładając na nich obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego wobec klienta. Dodatkowo, ustawa wprowadza zmiany w odniesieniu do okresów sprawozdawczych, ustalając datę graniczną dla niektórych z nich na 31 grudnia 2027 r. Celem nowelizacji jest uszczelnienie systemu wymiany informacji podatkowych i dostosowanie go do zmieniającego się krajobrazu finansowego, w szczególności w kontekście kryptoaktywów.