Interpelacja w sprawie roli Policji w ochronie ofiar przemocy domowej

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich latach i miesiącach bezpieczeństwo stało się słowem odmienianym przez wszystkie przypadki. Zagrożenie ze strony Rosji powoduje, że zabezpieczenie pod względem militarnym i gospodarczym słusznie stało się priorytetem. Jednak musimy na nie patrzeć szerzej, nie pomijając kluczowego przecież bezpieczeństwa we własnym domu. Dlatego walka z przemocą domową powinna zostać zintensyfikowana.

Przemoc domowa pozostaje nadal zjawiskiem jednocześnie powszechnym i słabo zbadanym. Policja statystyki dotyczące agresji w domu utożsamia z Niebieską Kartą i podaje, że tylko w 2024 r. takich kart otworzyła prawie 60 tysięcy. W niemal 87% przypadków sprawcą przemocy był mężczyzna. Przemoc wobec kobiet aż w 70% przypadków dzieje się właśnie w domu, z rąk partnerów, osób, które kobiety dobrze znają. Równocześnie Niebieska Karta pozostaje niedoskonałym narzędziem badania skali przemocy, bo uwzględnia tylko te przypadki, w których jakiś incydent został zgłoszony. Tymczasem w wielu przypadkach otoczenie nie reaguje, zaś dla samej ofiary często jest to ponad jej siły.

Organizacje pozarządowe wskazują, że mamy w Polsce bardzo konkretne przepisy dotyczące tego, jak z przemocą walczyć. Problemem jest jednak ich egzekwowanie. Policja powinna sprawdzać, czy zakazy zbliżania sprawcy do ofiary są przestrzegane. Przede wszystkim zaś musi wzrosnąć świadomość, czym jest przemoc domowa, a dokładniej, że może ona mieć różne oblicza i bynajmniej nie zamykają się one w śladach na ciele. Ta wiedza pozwoli zwalczyć stereotypy czy fałszywe przekonania na temat przemocy i osób pokrzywdzonych. Nadal spotykają się one ze strony funkcjonariuszy z pytaniami: „A może miała pani jakiś interes?“, „Może się pani podobało?“, „A może to zemsta?“, „Może pani po prostu nienawidzi mężczyzn?“. Pojawiają się oskarżenia, że zgłaszająca kobieta sprowokowała mężczyznę do przemocy, podpuszczała czy wręcz sama sobie zrobiła zgłaszaną krzywdę. Zdarzają się też przypadki nieprzyjęcia przez policjantów zawiadomień o przestępstwie mimo wyraźnych przesłanek.

Oczywiście nie zawsze tak jest. Słyszymy o empatycznych funkcjonariuszach, którzy znają prawo, są zdeterminowani, by pomóc. Ale, jak dobitnie ujmują to ekspertki z organizacji wspierających kobiety doświadczające przemocy domowej, to nie powinna być loteria, tylko absolutny standard. Przypominają także, że każda pobłażliwość, brak stanowczej reakcji, są wodą na młyn sprawcy.

Działających na wyobraźnię informacji o zaniedbaniach w systemie ochrony ofiar przemocy dostarcza także raport Najwyższej Izby Kontroli, zaprezentowany na konferencji prasowej „(Nie)przeciwdziałanie przemocy domowej“. Według kontrolerów policyjne auta często nie są wyposażone w foteliki dla dzieci, które pomogłyby w przewiezieniu najmłodszych do ośrodków interwencji kryzysowej. Nie ma scenariuszy, co robić po godzinach pracy tych ośrodków i jak zabezpieczyć osobę, która pomocy potrzebuje np. w niedzielę wieczorem. Policja przyjeżdżając do domu, w którym rozgrywa się dramat, a sprawca jest pod wpływem alkoholu, nie zawsze przewozi go na izbę wytrzeźwień. W końcu procedura Niebieskiej Karty, zamiast być wszczynana w ciągu siedmiu dni, uruchamiana jest po dwóch miesiącach.

W związku z powyższym zwracam się do ministerstwa z następującymi pytaniami:

1. Jak często i w jaki sposób jest weryfikowane przestrzeganie zakazów zbliżania? 2. Jakie działania są podejmowane, by zwiększyć ich skuteczność? 3. Czy ministerstwo planuje zwiększyć nakłady na szkolenia dla policjantów z zakresu przemocy domowej, by lepiej rozumieli różne jej oblicza i byli w stanie empatycznie podchodzić do ofiar? Jeśli tak – z jakiego i do jakiego poziomu? Ile takich szkoleń odbywa się obecnie w ciągu roku? 4. Jakie konsekwencje są wyciągane wobec funkcjonariuszy, którzy pozwalają sobie na pytania i zachowania upokarzające bądź oskarżające ofiary? 5. Jakie działania są podejmowane w celu wdrożenia zaleceń NIK z raportu zaprezentowanego na konferencji „(Nie)przeciwdziałanie przemocy domowej“? Na jakim etapie jest realizacja poszczególnych zaleceń? 6. Co ministerstwo robi lub planuje zrobić, by zapewnić standard dochowania siedmiodniowego terminu na wszczęcie procedury Niebieskiej Karty?

Z poważaniem Franciszek Sterczewski