Interpelacja w sprawie realizacji obowiązków informacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących środków zgromadzonych na subkontach emerytalnych osób zmarłych

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 40a-40e ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, środki zgromadzone na subkoncie emerytalnym osoby ubezpieczonej podlegają – w określonym zakresie – wypłacie osobom uprawnionym lub spadkobiercom po jej śmierci. Regulacje te stanowią istotny wyjątek od repartycyjnego charakteru systemu ubezpieczeń społecznych i mają realny wymiar majątkowy.

W praktyce jednak prawo to w znacznej liczbie przypadków nie jest realizowane, nie z powodu braku uprawnień, lecz z powodu braku wiedzy osób zainteresowanych o środkach zgromadzonych na subkoncie osoby zmarłej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mimo że posiada pełną informację o istnieniu subkonta, wysokości zgromadzonych na nim środków oraz dacie zgonu ubezpieczonego (na podstawie danych z rejestru PESEL), nie informuje w sposób systemowy potencjalnie uprawnionych osób o przysługujących im roszczeniach.

Brak jest zwłaszcza:

W konsekwencji środki, które zgodnie z ustawą powinny zostać wypłacone, w wielu przypadkach pozostają niewypłacone wyłącznie z powodu braku wiedzy po stronie osób zainteresowanych, co rodzi poważne wątpliwości z punktu widzenia:

Opisany problem nie ma charakteru jednostkowego, lecz dotyczy potencjalnie setek tysięcy rodzin rocznie, co nadaje mu rangę istotnego zagadnienia interesu publicznego.

Państwo, reprezentowane przez ZUS, znajduje się w tym obszarze w uprzywilejowanej pozycji informacyjnej, z której – poprzez zaniechanie działań informacyjnych – faktycznie czerpie korzyść finansową, co nie powinno mieć miejsca w demokratycznym państwie prawa.

Zwracam uwagę, że informowanie osób uprawnionych o przysługujących im świadczeniach nie może być uznane za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, gdyż dotyczy realizacji praw majątkowych wynikających wprost z ustawy.

PYTANIA DO PANI MINISTRY

Ilu ubezpieczonych posiadających środki na subkoncie emerytalnym zmarło w latach 2020-2024 (z podziałem na lata)?

W ilu z tych przypadków doszło do faktycznej wypłaty środków osobom uprawnionym lub spadkobiercom?

Jaka była łączna kwota środków zgromadzonych na subkontach osób zmarłych w tym okresie oraz jaka część tej kwoty nie została dotychczas wypłacona z powodu braku złożenia wniosku?

Z jakich przyczyn Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie realizuje obecnie praktyki automatycznego informowania osób potencjalnie uprawnionych o istnieniu środków na subkoncie po śmierci ubezpieczonego w przypadku posiadania takich danych? Czy nie należałoby rozważyć procedur wprowadzania stosownych zgłoszeń przez ZUS do Monitora Sądowego i Gospodarczego, co ułatwiłoby odnalezienie spadkobierców?

Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie obowiązku:

Czy w ocenie Pani Ministry obecna praktyka informacyjna ZUS spełnia standardy wynikające z konstytucyjnej zasady ochrony praw majątkowych oraz rzetelności działania organów państwa?

Na jakiej podstawie prawnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje - co wynika z utrwalonej praktyki zakładu - że nie ciąży na nim obowiązek podjęcia aktywnych działań informacyjnych wobec osób potencjalnie uprawnionych, w szczególności w zakresie zawiadomienia ich o istnieniu środków zgromadzonych na subkoncie ubezpieczonego po jego śmierci?

W mojej ocenie obecny model realizacji przepisów dotyczących subkont emerytalnych po śmierci ubezpieczonego wymaga pilnej rewizji w zakresie obowiązków informacyjnych administracji publicznej. Prawo do środków, o którym obywatel nie jest realnie informowany, staje się prawem iluzorycznym.

Oczekuję przedstawienia stanowiska ministerstwa co do możliwości zmiany praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek