Interpelacja w sprawie zasad kwalifikacji oraz dostępu pacjentów do hemodiafiltracji

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie dostępu pacjentów do hemodiafiltracji (HDF). Chodzi przede wszystkim o to, jakie kryteria decydują dziś o zakwalifikowaniu pacjenta do tej metody, ilu chorych rzeczywiście z niej korzysta i czy obowiązujące ograniczenia mają nadal uzasadnienie medyczne i ekonomiczne.

Do zajęcia się tą sprawą skłoniła mnie m.in. petycja zainicjowana przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki we współpracy z konsultant krajową w dziedzinie nefrologii, Polskim Towarzystwem Nefrologicznym oraz Nefronem. Jej autorzy domagają się szerszego dostępu do HDF i oparcia decyzji o zastosowaniu tej metody przede wszystkim na wskazaniach medycznych.

Ale za tym problemem stoją przede wszystkim pacjenci.

Jeden z nich napisał do mnie o tradycyjnej hemodializie: „to udręka, brak czasu na życie – częste wyjazdy pochłaniają większość dnia“. Napisał też o stagnacji i potrzebie godnego życia również wtedy, kiedy człowiek musi być przez lata leczony nerko-zastępczo. Przytaczam te słowa celowo. Nie są argumentem medycznym i nie zastępują badań. Pokazują jednak coś, czego nie widać w statystykach NFZ: ile czasu i normalnego życia może kosztować pacjenta wieloletnia dializoterapia. Dlatego przy ocenie metod leczenia nie powinniśmy patrzeć wyłącznie na koszt pojedynczego świadczenia. Znaczenie mają również efekty leczenia, powikłania, hospitalizacje i jakość życia chorego.

Mamy przy tym nowe, poważne dane kliniczne. W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu CONVINCE, którego wyniki opublikowano w „New England Journal of Medicine“, uczestniczyło 1360 odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Zgon z dowolnej przyczyny wystąpił u 17,3% pacjentów leczonych wysokoobjętościową HDF i u 21,9% pacjentów leczonych konwencjonalną hemodializą high-flux. Współczynnik ryzyka wyniósł 0,77 (95% CI: 0,65–0,93), co odpowiada 23-procentowej względnej redukcji ryzyka zgonu w badanej populacji. Oczywiście wyników tego badania nie można automatycznie odnosić do każdego pacjenta dializowanego. Są jednak na tyle istotne, że uzasadniają pytanie, czy po ich publikacji polski system ponownie ocenił kryteria dostępu do HDF.

Jest jeszcze kwestia finansowania. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do zarządzenia nr 4/2026/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 9 stycznia 2026 r. wartość punktowa produktu „hemodializa – świadczenie wykonywane w trybie ambulatoryjnym“ wynosiła 409,93 zł, a produktu „Hemodiafiltracja (HDF)“ – 418,00 zł. Różnica wynosiła więc 8,07 zł, czyli około 1,97%. Następnie, zarządzeniem nr 23/2026/DSOZ Prezesa NFZ z 11 lutego 2026 r., wartość punktowa HDF została podwyższona do 440,97 zł. Nie twierdzę, że różnica w wycenie NFZ odpowiada różnicy w rzeczywistych kosztach ponoszonych przez stację dializ. To dwie różne kwestie. Jeżeli jednak argumentem za ograniczonym dostępem do HDF są koszty, chcę wiedzieć, jakie dokładnie koszty o tym decydują i jak zostały policzone. Samo porównanie ceny pojedynczej dializy również nie daje pełnego obrazu. Trzeba uwzględnić cały przebieg leczenia: hospitalizacje, powikłania, inne świadczenia finansowane przez NFZ, efekty zdrowotne oraz jakość życia pacjenta. Dopiero takie porównanie pozwala odpowiedzialnie ocenić, która metoda i w jakiej grupie chorych jest korzystna nie tylko klinicznie, ale również z punktu widzenia publicznego systemu ochrony zdrowia.

Chcę również ustalić, czy miejsce zamieszkania ma dziś wpływ na możliwość skorzystania z HDF. Pacjent spełniający kryteria medyczne nie powinien mieć gorszego dostępu do leczenia tylko dlatego, że jego stacja dializ nie dysponuje odpowiednimi możliwościami albo znajduje się w regionie, w którym HDF wykonuje się rzadziej.

Dlatego istotne jest nie tylko to, ilu pacjentów korzysta z HDF, ale także ilu mogłoby z niej korzystać ze względów medycznych, a nie korzysta z powodów pozamedycznych.

Pani Minister, proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jaka była rzeczywista dostępność HDF w Polsce w latach 2023-2025 oraz według najnowszych dostępnych danych za 2026 r.? Proszę o przedstawienie, w podziale na województwa, liczby pacjentów leczonych przewlekłą hemodializą, liczby i odsetka pacjentów leczonych HDF oraz liczby stacji dializ realizujących HDF, ze szczególnym uwzględnieniem województwa dolnośląskiego.

2. Jakie dokładnie kryteria kwalifikacji do HDF obowiązują obecnie w Polsce i które z ograniczeń mają charakter medyczny, a które finansowy, organizacyjny, techniczny lub infrastrukturalny? Proszę o wskazanie podstawy prawnej lub kontraktowej tych ograniczeń, ich uzasadnienia oraz daty ostatniej kompleksowej weryfikacji.

3. Czy po opublikowaniu wyników badania CONVINCE Ministerstwo Zdrowia, NFZ, AOTMiT lub konsultant krajowy w dziedzinie nefrologii ponownie ocenili zasady kwalifikowania pacjentów do HDF i finansowania tego świadczenia? Jeżeli tak, proszę o podanie, kiedy przeprowadzono taką ocenę, kto jej dokonał oraz jakie były jej wyniki i rekomendacje. Jeżeli nie – dlaczego?

4. Jeżeli względy ekonomiczne są jedną z przyczyn ograniczonego dostępu do HDF, jakie konkretnie dodatkowe koszty w stosunku do standardowej hemodializy o tym decydują? Proszę o przedstawienie aktualnego porównania rzeczywistych kosztów obu metod oraz wyjaśnienie ich relacji do wartości produktów rozliczeniowych NFZ.

5. Czy Ministerstwo Zdrowia, NFZ lub AOTMiT posiadają aktualną analizę efektywności kosztowej szerszego stosowania HDF, która obejmuje nie tylko koszt pojedynczej dializy, ale cały koszt opieki nad pacjentem, w tym hospitalizacje i leczenie powikłań, oraz uwzględnia efekty kliniczne i jakość życia? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników. Jeżeli nie – czy taka analiza zostanie przeprowadzona i w jakim terminie?

6. Ilu pacjentów w Polsce spełniających medyczne przesłanki zastosowania HDF nie korzysta obecnie z tej metody z przyczyn pozamedycznych? Proszę – jeżeli takie dane są dostępne – o przedstawienie ich w podziale na województwa i przyczyny. Jeżeli dane nie są gromadzone, proszę o wyjaśnienie, w jaki sposób ministerstwo ocenia rzeczywistą skalę zapotrzebowania na HDF, którego obecnie system nie zaspokaja.

7. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zmianę zasad kwalifikacji lub finansowania HDF tak, aby pacjenci, u których zastosowanie tej metody jest uzasadnione aktualną wiedzą medyczną i indywidualną oceną kliniczną, mieli do niej rzeczywisty dostęp? Jeżeli tak, proszę o podanie zakresu zmian, etapu prac i harmonogramu ich wdrożenia. Jeżeli nie – proszę o przedstawienie medycznych, ekonomicznych i organizacyjnych argumentów przemawiających za utrzymaniem obecnych zasad.

Iwona Krawczyk Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej