Interpelacja w sprawie zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego zmiany ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną oraz zaostrzenie kar za jej dokonanie

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się do Pana Ministra w związku z pismem burmistrza miasta i gminy Szlichtyngowa z dnia 11 sierpnia 2026 r., dotyczącym potrzeby zmiany przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną.

Do interpelacji załączam wskazane pismo wraz z dokumentacją przedstawioną przez burmistrza. Materiał ten wskazuje na problemy, jakie mogą występować w sytuacji prowadzenia inwestycji bez wymaganych pozwoleń lub zgłoszeń, a także kontynuowania robót pomimo działań organów nadzoru budowlanego.

Obowiązujący stan prawny przewiduje w określonych przypadkach odpowiedzialność w postaci kary grzywny. Jednocześnie art. 90 ustawy - Prawo budowlane, który wcześniej przewidywał za określone przypadki prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, został uchylony. Obecnie art. 93 ustawy przewiduje m.in. karę grzywny za wykonywanie robót w przypadkach wskazanych w art. 48 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 pkt 1 i 2, a sprawy te rozpoznawane są w trybie dotyczącym wykroczeń.

Jednocześnie obowiązujące rozwiązania przewidują możliwość legalizacji określonych przypadków samowoli budowlanej. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, że procedura legalizacyjna jest prowadzona przez organy nadzoru budowlanego po stwierdzeniu samowoli.

Nie kwestionując potrzeby istnienia instrumentów pozwalających na uporządkowanie stanu prawnego istniejących obiektów, zasadne wydaje się rozważenie, czy obecne przepisy zapewniają wystarczającą ochronę w sytuacjach, gdy samowola budowlana ma dużą skalę, jest dokonywana świadomie lub może powodować zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia albo środowiska.

Sprawa przedstawiona przez burmistrza miasta i gminy Szlichtyngowa pokazuje, że obok upraszczania procedur budowlanych konieczne jest zapewnienie skutecznych instrumentów prawnych wobec podmiotów, które świadomie prowadzą inwestycje z pominięciem wymaganych procedur, szczególnie gdy ich działalność może negatywnie oddziaływać na bezpieczeństwo mieszkańców, mienie lub środowisko.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii zamierza zainicjować proces legislacyjny dotyczący zmiany ustawy - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną, w szczególności poprzez wprowadzenie odpowiedzialności karnej za kwalifikowane przypadki samowoli budowlanej?

2. Czy ministerstwo rozważa przywrócenie regulacji przewidującej karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności za prowadzenie robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia lub wbrew decyzjom właściwych organów, w szczególności gdy działanie takie może powodować zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, mienia albo środowiska?

3. Czy ministerstwo planuje zaostrzenie obecnie obowiązujących sankcji za samowolę budowlaną, tak aby wysokość i rodzaj kary były adekwatne do skali inwestycji oraz potencjalnych skutków naruszenia przepisów?

4. Czy w ramach planowanych zmian analizowana będzie sytuacja, w której inwestor świadomie rozpoczyna lub kontynuuje inwestycję bez wymaganych decyzji administracyjnych, a następnie podejmuje próbę jej legalizacji, oraz czy ministerstwo zamierza wprowadzić rozwiązania ograniczające możliwość wykorzystywania procedury legalizacyjnej jako alternatywy dla wcześniejszego uzyskania wymaganych pozwoleń?