Interpelacja w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych

Szanowni Państwo Ministrowie,

obecny w Polsce system wynagrodzeń dla autorów i wydawców za udostępnianie ich dzieł w bibliotekach, znany jako Public Lending Right (PLR), obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne i pomija biblioteki naukowe i szkolne. W praktyce oznacza to, że autorzy nie otrzymują rekompensat za korzystanie z ich twórczości w placówkach edukacyjnych i akademickich. System ten nie przewiduje również wypłat za udostępnianie dzieł w formatach cyfrowych, takich jak e-booki czy audiobooki, które odgrywają coraz większą rolę w czytelnictwie i procesach edukacyjnych w Polsce.

W Polsce system PLR funkcjonuje od 2015 roku, kiedy to znowelizowano ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tworząc mechanizm umożliwiający wypłatę rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych. System ten jest zarządzany przez Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, które działa na mocy wyznaczenia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Finansowanie wynagrodzeń pochodzi z Funduszu Promocji Kultury, co pozwala autorom na uzyskanie symbolicznego wynagrodzenia za korzystanie z ich dzieł.

System ten obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne, co wyłącza istotne placówki, jakimi są biblioteki naukowe oraz szkolne. Wynagrodzenia przysługują także jedynie za udostępnianie książek drukowanych — nie obejmują takich form jak e-booki czy audiobooki, które zyskują na popularności. Obecna sytuacja stawia Polskę na jednym z ostatnich miejsc w międzynarodowych rankingach dotyczących systemu rekompensat dla autorów i wydawców, co zostało wyraźnie przedstawione w raportach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO).

Aby Polska mogła wspierać twórców i wydawców na poziomie odpowiadającym współczesnym standardom, konieczne wydaje się poszerzenie istniejącego systemu PLR o rekompensaty za udostępnianie utworów w bibliotekach naukowych i szkolnych. Kluczowym krokiem w tym kierunku byłaby współpraca Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która pozwoliłaby na wyodrębnienie odpowiednich funduszy na rekompensaty w ramach bibliotek nadzorowanych przez MEN i MNiSW przy wsparciu i koordynacji finansowania przez MKiDN.

Warto również rozważyć poszerzenie systemu rekompensat o nowe formaty – e-booki i audiobooki, aby odpowiadać na potrzeby nowoczesnego czytelnictwa i zapewnić adekwatne wynagrodzenie autorom w sytuacji rosnącej popularności treści cyfrowych.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP