Interpelacja w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela

Szanowna Pani Minister,

szacunki pokazują, że w roku szkolnym 2023/2024 szkoły zatrudniały około 525 tys. nauczycieli, a cały system edukacji obsługiwało 736 tys. osób. Jednakże okazuje się, że jest to wciąż za mało, by sprostać potrzebom polskiej oświaty. Zbyt wolno przybywa młodych ludzi do pracy w szkołach i w związku z tym w klasach szkolnych spotykamy coraz starszych nauczycieli.

ZNP wskazuje, że od trzech lat zmaga się z niedoborami kadry w szkołach i przedszkolach, oficjalnie mówi się, że brakuje od kilku do kilkunastu tysięcy nauczycieli. Młodzi ludzie, którzy przychodzą do pracy w charakterze nauczyciela, dziś potrafią zrezygnować po kilku zaledwie dniach pracy, odstraszeni albo zarobkami, albo warunkami panującymi w szkołach, niegdyś młodzi nauczyciele rezygnowali dopiero po miesiącu lub dwóch. Czy praca ta jest zbyt ciężka? A może to inne kwestie zniechęcają do podjęcia tego zawodu? Coraz częściej spotyka się też takie sytuacje, że dyrektorzy szkół, nie mogąc rozwiązać braków kadrowych, proszą emerytowanych nauczycieli o powrót lub zwiększają godziny pracy obecnym pracownikom, albo jeden nauczyciel naucza kilku różnych przedmiotów i pracuje jeszcze w świetlicy. Choć takie działania ratują zajęcia, nie są one korzystne ani dla nauczycieli, ani dla uczniów potrzebujących dobrze przygotowanej kadry, i tak zdarza się w szkołach uczą nauczyciele, którzy mają nawet ponad 80 lat. W 2023 roku odsetek nauczycieli mających ponad 50 lat wzrósł o 6,5 punktu procentowego, a młodzi, poniżej 30-tki, stanowią zaledwie 5% kadry. Mamy zatem do czynienia ze zjawiskiem starzenia się personelu, co jest szczególnie widoczne w szkołach policealnych i średnich, gdzie prognozy na 2040 rok przewidują, że ponad połowa nauczycieli będzie miała blisko 60 lat.

Badania Fundacji Teach for Poland pokazują smutną prawdę, iż dzisiejsza młodzież, kandydaci na studia nie są zainteresowani zawodem nauczyciela. Badania te wskazały, że tylko 4 proc. młodych uważa nauczycielstwo za idealny zawód - to niewiele. Niskie zarobki są główną barierą zniechęcającą młodych do pracy w edukacji. Młodzież uważa, że zawód nauczyciela zasługuje na większy prestiż i uznanie społeczne, młodzi mówią, że takie zarobki są poniżające i nie pozwalają na utrzymanie się. Jeśli sytuacja się nie zmieni, zapaść w polskim systemie edukacji jest nieunikniona. Dziś początkujący wykształcony nauczyciel zarabia niewiele powyżej płacy minimalnej. Nawet planowane podwyżki w 2024 roku nie wpłynęły znacząco na poprawę sytuacji, a pensje wciąż nie są konkurencyjne na rynku.

Aby zapobiec pogłębianiu się tej niekorzystnej sytuacji, konieczna jest jak najszybsza poprawa wynagrodzeń i warunków pracy, co przyciągnęłoby na pewno młodych do tego zawodu i zatrzymało obecnych nauczycieli. Młodzi ludzie chcą się rozwijać, nieustannie uczyć i podnosić kompetencje, obecna rzeczywistość ekonomiczna związana z zawodem nauczyciela odstrasza jednak i młodzi nie będą podejmować zatrudnienia w tym zawodzie.

Z uwagi na przedstawione powyżej informacje zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania: