Interpelacja w sprawie zasadności dalszego procedowania projektu ustawy dotyczącej usprawnienia postępowań w sprawach kredytów frankowych oraz planowanego zgłoszenia poprawki o charakterze materialnoprawnym w drugim czytaniu

Szanowny Panie Ministrze,

z przebiegu dotychczasowej debaty nad rządowym projektem ustawy mającym na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowań cywilnych w sprawach kredytów frankowych wynika, że zarówno przedstawiciele kredytodawców, jak i kredytobiorców zgłaszają istotne zastrzeżenia wobec proponowanych rozwiązań. Wskazują oni, że projekt - zamiast upraszczać i przyspieszać postępowania - może prowadzić do ich dalszego skomplikowania oraz wydłużenia. W związku z tym formułowane były postulaty zaniechania dalszych prac legislacyjnych nad przedmiotowym projektem.

W kontekście omawianego projektu należy również zauważyć, że przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej oczekuje na rozstrzygnięcie szereg spraw dotyczących kredytów walutowych, w szczególności odnoszących się do kwestii odsetek w przypadku potrącenia. Rozstrzygnięcia w tych sprawach spodziewane są jeszcze w bieżącym roku. W tej sytuacji wprowadzanie zmian o charakterze materialnoprawnym przed rozstrzygnięciem TSUE należy uznać za obarczone istotnym ryzykiem legislacyjnym. Powstaje bowiem pytanie, jakie będą skutki uchwalenia przepisów krajowych, jeżeli późniejsze orzecznictwo TSUE okaże się z nimi sprzeczne.

Podczas pierwszego czytania przedmiotowego projektu doszło do sytuacji, w której przedstawiciel większości rządzącej zaproponował poprawkę dotyczącą zasad naliczania odsetek w przypadku potrącenia świadczeń, a następnie - po dyskusji oraz krytyce tej propozycji - poprawkę tę wycofał. Obecnie zapowiadane jest ponowne zgłoszenie tej poprawki podczas drugiego czytania.

Budzi to poważne wątpliwości nie tylko z uwagi na argumenty przedstawione w toku dotychczasowej debaty, lecz także z punktu widzenia konstytucyjnych standardów procesu legislacyjnego. Przedmiotowy projekt dotyczy bowiem zmian proceduralnych, odnoszących się do usprawnienia postępowań cywilnych, natomiast kwestia odsetek w przypadku potrącenia ma charakter materialnoprawny. Powstaje zatem zasadnicze pytanie, czy tego rodzaju poprawka mieści się jeszcze w granicach przedmiotu projektu ustawy, czy też stanowi próbę wprowadzenia nowej, istotnej regulacji z pominięciem wymogów właściwych dla inicjatywy ustawodawczej.

Zgodnie z art. 119 ust. 1 Konstytucji RP postępowanie ustawodawcze obejmuje trzy czytania projektu ustawy. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie wskazywano, że dopuszczalne poprawki nie mogą prowadzić do zasadniczej zmiany charakteru projektu ani wykraczać poza jego przedmiot, a poprawka nie może stanowić substytutu inicjatywy ustawodawczej. W tym świetle zasadne jest uprzednie rozstrzygnięcie, czy zapowiadana poprawka pozostaje w zgodzie ze standardami konstytucyjnymi.

Należy również podkreślić, że poprawka dotycząca odsetek w przypadku potrącenia nie była objęta oceną skutków regulacji, mimo że jej znaczenie gospodarcze i społeczne może być bardzo doniosłe. Zmiana ta wpływa bowiem na poziom roszczeń dochodzonych w postępowaniach sądowych oraz na relacje rozliczeniowe pomiędzy stronami umów. Brak OSR oznacza w szczególności, że:

- nie oszacowano wpływu tej regulacji na liczbę spraw sądowych,

- nie oceniono skutków dla stabilności obrotu prawnego, w tym ryzyka podważania już zawartych porozumień,

- nie przeanalizowano wpływu projektowanej zmiany zarówno na kredytodawców, jak i na kredytobiorców.

W konsekwencji uchwalenie takiej regulacji oznaczałoby wprowadzenie do systemu prawa rozwiązania, którego skutki nie zostały uprzednio rzetelnie zidentyfikowane ani ocenione. Taki sposób procedowania może budzić poważne wątpliwości z punktu widzenia standardów prawidłowej i rzetelnej legislacji, wynikających z art. 2 Konstytucji RP, a także rodzić trudne do przewidzenia skutki praktyczne.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: