Interpelacja w sprawie prac legislacyjnych nad zmianą ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Szanowny Panie Ministrze,

polskie miasta od wielu lat borykają się z chaotycznym zagospodarowaniem przestrzennym. Częścią rozwiązania tego problemu miały być uchwały krajobrazowe, które stanowiły narzędzie porządkowania przestrzeni. Niestety proces ich powstawania jest niezwykle długi i do dziś takimi uchwałami objęto niewielką część Polski. Co więcej, pojawiły się wątpliwości dotyczące przepisów stanowiących podstawę prawną uchwał krajobrazowych.

W dniu 12 grudnia 2023 r. tzw. Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko w sprawie o sygnaturze P 20/19 i uznał, że przepis art. 37a ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977, ze zm.) jest niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 przedmiotowej ustawy, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia.

Oczywiście moc prawna takiego stanowiska tzw. TK jest wysoce wątpliwa, jednak bezsprzeczne pozostaje, że działanie tzw. TK wywołało skutki takie, jakie w normalnych warunkach wywołałby wyrok sądu konstytucyjnego. Doszło do wielu negatywnych konsekwencji dla ochrony ładu krajobrazowego w Polsce. Istotnie spadła liczba podejmowanych przez gminy uchwał krajobrazowych. Gminy, podejmując uchwały w oparciu o przepis być może częściowo niezgodny z konstytucją, narażają się na ich unieważnienie, co miało miejsce chociażby w przypadku uchwał krajobrazowych podjętych przez gminy Łomianki i Ustrzyki Dolne. Co więcej, gminy nie wiedzą, jakie będą koszty wprowadzania uchwał w kontekście przyszłego uregulowania kwestii odszkodowań za legalnie posadowione nośniki reklamowe, co wstrzymuje prace merytoryczne nad nowymi uchwałami.

Ponadto brak przepisów dotyczących kompensacji za legalnie wzniesione nośniki wpływa negatywnie na implementację już podjętych uchwał krajobrazowych, bowiem gminy nie mają narzędzi do ich pełnego egzekwowania. Natomiast przeciągający się okres, w którym brak jest regulacji przyznawania odszkodowań za legalnie zainstalowane nośniki, rodzi ryzyko, że osoby, które poniosły szkodę w wyniku funkcjonowania niekonstytucyjnego przepisu, będą występować na drogę sądową celem uzyskania odszkodowania, co narazi Skarb Państwa na dodatkowe koszty.

Należy pamiętać, że nowe przepisy ustawowe, prowadzące do zapewnienia zgodności przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z ustawą zasadniczą, umożliwią dopiero rozpoczęcie prac nad dostosowaniem i uchwaleniem nowych uchwał krajobrazowych przez gminy, co z kolei będzie wymagać wielomiesięcznych uzgodnień, opiniowania i konsultacji. Powyższe powoduje, że konieczne jest jak najszybsze przyjęcie przepisów ustawowych, żeby ukrócić powstający na naszych oczach chaos prawny i przestrzenny. Pozwoli to także uniknąć wieloletniego pozbawienia gmin narzędzi budowania ładu krajobrazowego. Takie działanie będzie również realizacją zaleceń Najwyższej Izby Kontroli. Wskazywała ona na potrzebę zapewnienia właściwego mechanizmu kompensacyjnego dla podmiotów, które zostały zobowiązane do usunięcia legalnych tablic i urządzeń reklamowych na podstawie uchwał krajobrazowych.

W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Rozwoju i Technologii z następującymi pytaniami:

1. Czy rozpoczęły się prace legislacyjne nad zmianą ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w celu wprowadzenia ustawowej podstawy i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do usunięcia tablic i urządzeń reklamowych wzniesionych w oparciu o pozwolenie na budowę lub zgłoszenie wykonania robót budowlanych?

2. Jakie są założenia takiego projektu ustawy?

3. Jaki jest harmonogram prac legislacyjnych i planowany termin wniesienia ustawy zmieniającej ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w powyższym zakresie pod obrady Sejmu?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski