Interpelacja w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce
Data wpływu: 2025-05-19
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Interpelacja dotyczy problemu nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce i braku konkretnych działań mimo deklaracji Ministra Sprawiedliwości. Posłowie pytają o statystyki, podjęte działania, etap prac nad nowelizacją Kpk, konsultacje, mechanizmy monitoringu, wsparcie dla niesłusznie aresztowanych i edukację prawników.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce Interpelacja nr 9902 do ministra sprawiedliwości w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Dąbrowska-Banaszek, Grzegorz Piechowiak Data wpływu: 19-05-2025 Szanowny Panie Ministrze, na podstawie art. 14 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją dotyczącą problematyki nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce oraz planowanych działań legislacyjnych mających na celu ograniczenie tego zjawiska.
Problem nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce wymaga pilnych i zdecydowanych działań legislacyjnych oraz systemowych. Deklaracje ministra sprawiedliwości są krokiem w dobrym kierunku, jednak brak konkretnych terminów i działań budzi uzasadnione obawy co do skuteczności planowanych reform. Tymczasowe aresztowanie, będące jednym z najbardziej dotkliwych środków zapobiegawczych w polskim systemie prawnym, powinno być stosowane wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, gdy inne środki nie są wystarczające do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego.
Jednakże, jak wskazują liczne raporty, analizy oraz wypowiedzi ekspertów, w Polsce dochodzi do systemowego nadużywania tego środka, co budzi poważne wątpliwości co do poszanowania praw człowieka i zasad państwa prawa. W publicznych wypowiedziach wielokrotnie przyznawał Pan, że tymczasowe aresztowanie jest w Polsce nadużywane: W wywiadzie dla Radia ZET z dnia 3 września 2024 roku stwierdził Pan: „Tak, są nadużywane od lat, dlatego też Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która działa w ramach prac Ministerstwa Sprawiedliwości, przygotowała projekt nowelizacji K.p.k.
Wyjdziemy niedługo z tym projektem, będziemy dążyli do tego, żeby stworzyć więcej alternatyw dla tymczasowego aresztowania, ale też żeby te przepisy ulepszyć”. Podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach w maju 2024 roku minister Bodnar zaznaczył, że jednym z kluczowych problemów sądownictwa jest nadużywanie tymczasowego aresztowania, również wobec przedsiębiorców. Wskazał, że w ciągu ostatnich kilku lat dwukrotnie wzrosły statystyki stosowania tymczasowego aresztowania, co jest wynikiem m.in. mechanizmów nacisku na sędziów oraz nieadekwatnych przepisów prawnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości, we współpracy z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Karnego, pracuje nad projektem nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, który ma na celu ograniczenie nadużywania tymczasowego aresztowania.
Zgodnie z zapowiedziami planowane zmiany obejmują: 1) zmianę przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania – czyli prokuratura będzie musiała wykazać obawę ucieczki lub mataczenia, a sama groźba surowej kary nie będzie wystarczającą podstawą do zastosowania aresztu; 2) skrócenie zasadniczego okresu aresztowania – czyli proponuje się skrócenie tego okresu do jednego miesiąca z możliwością przedłużenia maksymalnie do 2-3 lat; 3) wprowadzenie alternatywnych środków zapobiegawczych, takich jak dozór elektroniczny, które pozwoliłyby na kontynuowanie działalności zawodowej przez podejrzanych, szczególnie w sprawach gospodarczych; 4) zrównanie praw w dostępie do obrońcy – zapewnienie, aby każda osoba zatrzymana miała równy dostęp do obrońcy, niezależnie od statusu majątkowego.
Pomimo deklaracji i zapowiedzi zmian, do tej pory nie przedstawiono konkretnych terminów wdrożenia nowych regulacji. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Sprawiedliwości posiada aktualne dane statystyczne dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania w Polsce w ostatnich latach? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Sprawiedliwości od momentu objęcia urzędu przez Pana Ministra w celu ograniczenia nadużywania tymczasowego aresztowania?
Na jakim etapie znajdują się prace nad nowelizacją Kodeksu postępowania karnego w zakresie tymczasowego aresztowania? Czy planowane zmiany były konsultowane z organizacjami społecznymi, środowiskiem prawniczym oraz przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości? Jeśli tak, jakie były wyniki tych konsultacji? Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje wprowadzenie mechanizmów monitorowania i oceny skutków wprowadzonych zmian w praktyce sądowej? Jeśli tak, jakie będą to mechanizmy? Czy rozważane są dodatkowe środki wsparcia dla osób niesłusznie tymczasowo aresztowanych, w tym odszkodowania i rehabilitacja?
Interpelacja dotyczy nieefektywnych i biurokratycznych procedur przyznawania indywidualnego nauczania dzieciom przewlekle chorym, co prowadzi do przerw w edukacji. Posłowie pytają o plany ministerstwa dotyczące cyfryzacji procesu, zmiany przepisów dotyczących częstotliwości posiedzeń zespołów orzekających oraz scentralizowania obiegu orzeczeń.
Posłowie wyrażają oburzenie kryzysem finansowania domowej wentylacji mechanicznej, który zmusza placówki do wstrzymania przyjęć pacjentów i zagraża ich życiu. Pytają ministerstwo o działania naprawcze, rozliczenie zaległych świadczeń i przywrócenie wdrożenia gotowego modelu opieki.
Posłanka Ścigaj interweniuje w sprawie dramatycznej sytuacji pacjentów wymagających domowej wentylacji mechanicznej, których finansowanie zostało ograniczone. Pyta Prezesa Rady Ministrów o odpowiedzialność rządu za dehumanizację pacjentów i brak reakcji na problemy w finansowaniu świadczeń ratujących życie.
Posłowie pytają o niewystarczające finansowanie świadczeń psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży przez NFZ, co prowadzi do problemów finansowych placówek i ograniczenia dostępu do leczenia. Interpelacja dotyczy także braku zapewnienia ciągłości leczenia po osiągnięciu pełnoletności i proponuje włączenie tych świadczeń do katalogu nielimitowanych.
Projekt ustawy wprowadza zmiany w Kodeksie postępowania karnego, modyfikując katalog przestępstw, w których możliwe jest stosowanie określonych procedur. Zmiany te dotyczą przestępstw wymienionych w rozdziałach XVI i XVII Kodeksu karnego oraz szeregu innych artykułów. Dodatkowo, ustawa zawiera przepisy przejściowe regulujące postępowanie w sprawach wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, a także określa datę wejścia w życie ustawy na 14 dni po jej ogłoszeniu.
Projekt ustawy nowelizuje ustawę o kuratorach sądowych, mając na celu zwiększenie efektywności naboru do służby kuratorskiej oraz poprawę funkcjonowania i organizacji tej służby. Kluczową zmianą jest wprowadzenie nowych wzorów legitymacji służbowych dla kuratorów i aplikantów, aby mogły być uznane za dokumenty publiczne. Ustawa umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości zwolnienie aplikanta z części aplikacji kuratorskiej bez konieczności zwalniania go z egzaminu. Ponadto, doprecyzowano zasady przyznawania dodatku specjalnego kuratorom oraz rozszerzono możliwości delegowania kuratorów do Ministerstwa Sprawiedliwości.
Projekt ustawy zmienia definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych, zawartą w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zmiana dotyczy osób poszukiwanych listem gończym, oskarżonych lub skazanych za przestępstwa, albo wielokrotnie skazywanych za wykroczenia, lub wobec których orzeczono środki poprawcze/wychowawcze za działalność na rzecz niepodległości Polski lub praw człowieka. Celem jest doprecyzowanie kryteriów uznawania za osobę represjonowaną w kontekście działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Ustawa ma na celu zapewnienie, że osoby represjonowane, nawet te, które weszły w konflikt z prawem w związku ze swoją działalnością opozycyjną, mogą być uznawane za osoby represjonowane.
Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) ma na celu określenie zasad i trybu wdrażania orzeczeń ETPC przez Polskę. Ustawa definiuje role i obowiązki różnych podmiotów publicznych w procesie wykonywania orzeczeń, w tym koordynację działań przez ministra spraw zagranicznych. Wprowadza pojęcia środków indywidualnych i generalnych oraz planów działań i raportów z wykonania, mających na celu usunięcie naruszeń Konwencji Praw Człowieka i zapobieganie im w przyszłości. Ustawa ma na celu usprawnienie i ustrukturyzowanie procesu implementacji orzeczeń ETPC w Polsce, a także dostosowanie polskiego prawa do standardów ochrony praw człowieka.
Projekt ustawy nowelizuje przepisy dotyczące Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, umożliwiając aplikantom, którzy nie zdali egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego, ponowne podejście do niego. Wprowadza się możliwość trzykrotnego zdawania egzaminu dla osób, które dwukrotnie go nie zdały, a także reguluje zasady ponownego przystępowania do egzaminu w zależności od przyczyn niezdania lub nieprzystąpienia do niego. Celem jest uwzględnienie różnych okoliczności życiowych aplikantów oraz poprawa sytuacji kadrowej w sądach i prokuraturze. Dodatkowo, ujednolica się terminy związane z egzaminami, wyrażając je w latach, a nie w miesiącach, aby uniknąć trudności interpretacyjnych.