Interpelacja w sprawie nierówności w traktowaniu mniejszości narodowych w Polsce i Polaków za granicą w świetle ustawy procedowanej 9 lipca 2025 r. (druk nr 1076)

Szanowny Panie Ministrze,

Sejm właśnie przyjął projekt ustawy (druk nr 1076) o szczególnych rozwiązaniach służących wspieraniu rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługujących się językiem regionalnym. Projekt ten zakłada m.in. systemowe wsparcie finansowe, instytucjonalne i edukacyjne dla mniejszości narodowych w Polsce – w tym mniejszości niemieckiej, białoruskiej, ukraińskiej, litewskiej i romskiej.

Z troską i niepokojem pragnę jednak zapytać, gdzie w tym procesie jest miejsce dla ponad 20 milionów Polaków żyjących poza granicami kraju , w tym często w sytuacjach społeczno-prawnych znacznie trudniejszych niż mniejszości funkcjonujące w ramach silnego i suwerennego państwa polskiego.

Przypomnę, że w Niemczech – mimo podpisanych traktatów i obecności szacunkowo ponad 2 milionów obywateli pochodzenia polskiego – Polacy nadal nie posiadają statusu mniejszości narodowej , nie mają gwarancji nauczania języka ojczystego, reprezentacji politycznej ani instytucji systemowo wspieranych przez państwo niemieckie. Co więcej, w wyniku dekretu Adolfa Hitlera z 27 lutego 1940 roku został zdelegalizowany Związek Polaków w Niemczech , a jego majątek – w tym Dom Polski, szkoły, biblioteki, budynki stowarzyszeń – został skonfiskowany przez III Rzeszę . Do dnia dzisiejszego Republika Federalna Niemiec nie oddała tego majątku , nie wypłaciła odszkodowania ani nie podjęła działań przywracających elementarną sprawiedliwość historyczną.

Przypomnę, że we Francji, Belgii, Norwegii, Holandii czy USA tysiące dzieci polskiego pochodzenia uczą się języka polskiego w warunkach niedofinansowania, w salach parafialnych, z podręczników drukowanych społecznie, a nauczyciele często pracują jako wolontariusze.

Tymczasem w Polsce wieloletnie wsparcie dla mniejszości niemieckiej obejmuje nie tylko finansowanie lekcji języka niemieckiego jako języka mniejszości, ale również liczne dotacje dla stowarzyszeń, wydarzeń kulturalnych, a nawet ochronę prawną gwarantującą trwałą obecność w życiu politycznym – czego przykładem jest osobne miejsce na liście wyborczej zwolnione z progu wyborczego.

Panie Ministrze, gdzie jest zasada wzajemności? Gdzie jest obrona Polonii i mniejszości polskiej za granicą? Gdzie jest plan strategicznego wspierania polskości poza granicami RP – zwłaszcza wobec postępującej asymilacji i zagrożenia utraty języka i tożsamości narodowej?

Jeśli Polska jest w stanie wydać dziesiątki milionów złotych rocznie na pielęgnowanie języka i tożsamości mniejszości narodowych, to niech z równym – a nawet większym – zaangażowaniem stanie po stronie Polaków żyjących poza granicami kraju. Inaczej będzie to nie sprawiedliwość – a słabość i kapitulacja.

W związku z tym wnoszę o odpowiedzi na następujące pytania: