Interpelacja w sprawie naruszeń praw człowieka na granicy polsko-białoruskiej
Data wpływu: 2025-09-18
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Posłanka Marta Stożek wyraża głębokie zaniepokojenie doniesieniami o naruszeniach praw człowieka migrantów na granicy polsko-białoruskiej, w tym stosowaniem pushbacków i brakiem dostępu do procedur azylowych. Pyta o mechanizmy monitorowania działań Straży Granicznej i plany naprawcze w celu zapewnienia zgodności z prawem międzynarodowym i Konstytucją RP.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie naruszeń praw człowieka na granicy polsko-białoruskiej Interpelacja nr 12353 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie naruszeń praw człowieka na granicy polsko-białoruskiej Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 18-09-2025 Szanowny Panie Ministrze, kieruję niniejszą interpelację w kontekście licznych doniesień o stosowaniu pushbacków wobec migrantów na granicy polsko-białoruskiej oraz zmian legislacyjnych dotyczących czasowego i terytorialnego zawieszenia prawa do azylu (jak między innymi ustawa z dnia 21 lutego 2025 r.
o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Niniejsza interpelacja koncentruje się na analizie praktyk i polityk, które podważają fundamentalne zasady prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka, paktu o migracji i azylu oraz zobowiązań wynikających z Konstytucji RP. Kontekst i analiza raportu Raport pt. „Chcę zostać w Polsce. 12 miesięcy nowego rządu w relacjach z granicy polsko-białoruskiej“, opracowany przez Stowarzyszenie We Are Monitoring przy współpracy z Grupą Granica, dokumentuje systemowe naruszenia praw migrantów.
Oparty na świadectwach uczestników wydarzeń, niezależnych obserwacjach i analizach prawnych, raport przedstawia dowody na stosowanie pushbacków, tj. nielegalnych wywózek poza granicę Polski, pomimo wyraźnych deklaracji migrantów, że chcą ubiegać się o azyl. Praktyki te są jawnym naruszeniem zasady non-refoulement, która stanowi podstawę Konwencji Genewskiej o Statusie Uchodźców, a także art. 56 Konstytucji RP, gwarantującego prawo do azylu. W raporcie podkreślono brutalność stosowanych metod, takich jak przemoc fizyczna i psychiczna, bicie, zmuszanie do jedzenia papierosów czy pozbawienie dostępu do podstawowych usług humanitarnych.
Szczególnie niepokojące są przypadki dotyczące grup wrażliwych, np. kobiet w ciąży i dzieci. Opisano liczne sytuacje, w której ciężarne kobiety zostały zmuszone do przekroczenia granicy, często kilkukrotnie z powodu procedury pushback, mimo ich licznym nawoływaniom o przyjęcie do ochrony międzynarodowej. Takie działania, obejmujące również elementy tortur, są niezgodne z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, której Polska jest stroną, a która zakazuje tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania. Zgodnie z ww. raportem, od początku zmiany parlamentarnej w Polsce, tj.
od 13 grudnia 2023 roku, tylko do października 2024 roku (przez okres 11 miesięcy), co najmniej 47 osób otwarcie i w zgodny z prawem sposób prosiło o ochronę azylową w Polsce, a mimo tego zostały poddane procedurze pushsbacku. Ponadto, całkowita liczba zgłoszeń o udzielenie wsparcia humanitarnego w okresie od stycznia 2024 roku do listopada 2024 roku (11 miesięcy) wyniosła 5 401 (słownie: pięć tysięcy czterysta jeden) – dane przedstawiają stosunek zgłoszeń do osób w proporcji 1:1.
Niestety na tak dużą ilość osób zgłaszających potrzebę wsparcia, jedynie 3 352 (słownie: trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt dwie) osoby otrzymały pomoc humanitarną na granicy polsko-białoruskiej, co pozostawia 2 049 (słownie: dwa tysiące czterdzieści dziewięć) osób pozostawionych bez opieki, ani wsparcia ze strony Polski i jej służb Straży Granicznej. Liczba osób bez wsparcia stanowi zarazem liczbę osób narażonych na głód, niekorzystne warunki pogodowe, co sprawia, że ich życie narażone jest na niebezpieczeństwo.
Obawę budzi również niestosowanie się do zasad prawa międzynarodowego w zakresie udzielenia azylu oraz przydzielania migrantom statusu uchodźcy, co bezpośrednio wpływa na ich dalsze losy. Porządek prawny ustępuje miejsca ksenofobicznym postawom wobec osób szukających w Polsce schronienia. Niestosowanie się do zasad prawa międzynarodowego, m.in.
Konwencji o Prawach Człowieka, Paktu o migracji i azylu, jak i samej polskiej ustawy zasadniczej, pozwala przyjąć, że za naruszanie tak ważnych aktów prawnych nie ponosi się odpowiedzialności, co stwarza w Polsce bardzo niebezpieczną sytuację mogącą prowadzić do głębszego bezprawia, również wobec innych grup społecznych, aniżeli osoby migrujące. W nawiązaniu do ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, której art. 21 ust.
Posłanka Marta Stożek pyta o monitorowanie dostępności i realizacji świadczeń związanych z zakończeniem ciąży od 1 stycznia 2023 roku, w tym o liczbę wykonanych świadczeń, odmów oraz o dane dotyczące przyczyn odmów i czasu oczekiwania. Wyraża zaniepokojenie brakiem kompleksowych danych pozwalających na ocenę realnej dostępności świadczeń i skuteczności nadzoru państwa nad podmiotami zobowiązanymi do ich wykonywania.
Posłanka Marta Stożek interweniuje w sprawie niskich cen skupu ziemniaków i warzyw, które nie pokrywają kosztów produkcji, szczególnie na Dolnym Śląsku. Pyta o działania ministerstwa mające na celu poprawę pozycji negocjacyjnej rolników i ograniczenie marnowania żywności.
Posłanka pyta o koordynację działań międzyresortowych w celu ograniczenia powstawania nielegalnych składowisk odpadów niebezpiecznych, wyrażając zaniepokojenie brakiem skutecznych mechanizmów. Domaga się informacji o podjętych działaniach koordynacyjnych, planowanych zmianach legislacyjnych i rozwiązaniach ograniczających obciążanie samorządów kosztami likwidacji tych składowisk.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie detencją dzieci cudzoziemskich w Polsce, szczególnie po nowelizacji ustawy o cudzoziemcach, co stoi w sprzeczności z orzecznictwem ETPC i standardami ochrony praw dziecka. Zadają pytania o uzasadnienie dla detencji małoletnich bez opieki i działania podjęte w celu zapewnienia im alternatywnej opieki.
Interpelacja dotyczy zaostrzenia praktyki przymusowych powrotów cudzoziemców do państw niebezpiecznych, z naruszeniem zasady non-refoulement, oraz wykonywania deportacji przed zapewnieniem realnej kontroli sądowej. Posłowie pytają o procedury i przypadki deportacji pomimo ryzyka naruszenia praw człowieka i braku skutecznej kontroli sądowej.
Projekt ustawy dotyczy wniosku Rady Ministrów o zgodę Sejmu na kolejne przedłużenie, o 60 dni, czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Republiką Białorusi. Uzasadnieniem jest utrzymująca się instrumentalizacja migracji przez Białoruś, stanowiąca zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Wprowadzone ograniczenie ma na celu utrudnienie wykorzystywania procedury ochrony międzynarodowej do nielegalnego przekraczania granicy i dalszej migracji do UE oraz stabilizację sytuacji wewnętrznej w Polsce. Pomimo wzmocnienia ochrony granicy, presja migracyjna pozostaje znaczna.
Projekt ustawy zmienia definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych, zawartą w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zmiana dotyczy osób poszukiwanych listem gończym, oskarżonych lub skazanych za przestępstwa, albo wielokrotnie skazywanych za wykroczenia, lub wobec których orzeczono środki poprawcze/wychowawcze za działalność na rzecz niepodległości Polski lub praw człowieka. Celem jest doprecyzowanie kryteriów uznawania za osobę represjonowaną w kontekście działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Ustawa ma na celu zapewnienie, że osoby represjonowane, nawet te, które weszły w konflikt z prawem w związku ze swoją działalnością opozycyjną, mogą być uznawane za osoby represjonowane.
Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) ma na celu określenie zasad i trybu wdrażania orzeczeń ETPC przez Polskę. Ustawa definiuje role i obowiązki różnych podmiotów publicznych w procesie wykonywania orzeczeń, w tym koordynację działań przez ministra spraw zagranicznych. Wprowadza pojęcia środków indywidualnych i generalnych oraz planów działań i raportów z wykonania, mających na celu usunięcie naruszeń Konwencji Praw Człowieka i zapobieganie im w przyszłości. Ustawa ma na celu usprawnienie i ustrukturyzowanie procesu implementacji orzeczeń ETPC w Polsce, a także dostosowanie polskiego prawa do standardów ochrony praw człowieka.
Projekt ustawy dotyczy ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjętych w latach 2015, 2017 i 2019. Poprawki te mają na celu wzmocnienie jurysdykcji Trybunału poprzez usunięcie możliwości wyłączenia jurysdykcji w odniesieniu do zbrodni wojennych, rozszerzenie definicji zbrodni wojennych o stosowanie zakazanych broni oraz rozszerzenie definicji zbrodni wojennych na konflikty niemające charakteru międzynarodowego w zakresie wykorzystywania głodzenia jako metody prowadzenia działań wojennych. Ratyfikacja tych poprawek ma na celu efektywne przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego oraz wzmocnienie wizerunku Polski jako kraju wspierającego sądownictwo międzynarodowe.
Projekt ustawy dotyczy przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi na okres 60 dni. Decyzja ta jest motywowana trwającą instrumentalizacją migracji przez Białoruś, co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa. Rząd argumentuje, że pomimo dotychczasowych środków presja migracyjna pozostaje wysoka, a przedłużenie ograniczenia jest niezbędne dla stabilizacji sytuacji wewnętrznej. Ograniczenie to ma na celu utrudnienie wykorzystywania procedury ochrony międzynarodowej do nielegalnego przekraczania granicy.