Interpelacja w sprawie podpisania przez Agencję Uzbrojenia umowy na dostawę brzegowych radarów obserwacji nawodnej i celów niskolecących z izraelską firmą ELTA Systems Ltd oraz oferty izraelskiej firmy RADA Electronic Industries w zamówieniu Straży Granicznej na dostawę systemu obrony przeciwdronowej

Szanowni Panowie Ministrowie,

9 lipca 2025 roku w obecności pana ministra obrony narodowej Agencja Uzbrojenia podpisała umowę na zakup 18 izraelskich trójwspółrzędnych radarów ELM-2238 STAR-X produkcji spółki ELTA Systems stanowiącej część Israel Aerospace Industries (IAI).

Kontrakt o wartości ok. 430 mln zł przewiduje dostawy w latach 2027–2028 i ma na celu wzmocnienie dozoru polskiego wybrzeża oraz obrony przeciw zagrożeniom niskolecącym. Pomimo udziału polskiego partnera (spółki KenBIT) w integracji systemu około 60% tej kwoty trafi bezpośrednio do izraelskiego przemysłu obronnego.

Należy podkreślić, że ELTA Systems, z którą na współpracę zdecydowała się Agencja Uzbrojenia, jest spółką zależną państwowego koncernu Israel Aerospace Industries, którego uzbrojenie jest wykorzystywane w trakcie obecnej wojny w Gazie, a dron wojskowy jej produkcji (Hermes 450) został użyty w ataku na konwój humanitarny w Gazie, w wyniku którego zginął Damian Sobol, polski wolontariusz organizacji World Central Kitchen. Oznacza to, że setki milionów złotych z polskiego budżetu państwa mają zasilić firmę powiązaną z zamordowaniem polskiego cywila, zamiast wspierać rodzimy przemysł i bezpieczeństwo. Takie działanie budzi poważne wątpliwości natury moralnej oraz strategicznej.

Z kolei w sierpniu bieżącego roku Nadbużański Oddział Straży Granicznej ogłosił przetarg na zakup systemów antydronowych, którego warunki wzbudziły poważne wątpliwości co do uczciwości postępowania. W opinii ekspertów specyfikacja techniczna została sformułowana tak precyzyjnie, że spełnia ją praktycznie tylko zagraniczny system izraelskiej firmy RADA Electronic Industries (od 2022 r. część koncernu Leonardo DRS), w efekcie wykluczając z konkursu polskich oferentów. W reakcji na takie zdefiniowanie parametrów konkursu pojawiły się głosy, że przetarg ogranicza uczciwą konkurencję i faworyzuje z góry wybrane rozwiązanie izraelskiego producenta kosztem polskich i europejskich technologii.

W świetle powyższych faktów kieruję do Panów Ministrów następujące pytania:

Proszę o informację, czy w ramach postępowania na zakup nowych radarów brzegowych rozpatrzono oferty polskich producentów – np. rozwiązanie oparte na połączeniu funkcji radarów Warta i Tuga lub inne krajowe systemy radiolokacyjne spełniające wszystkie wymagane parametry (lub co najmniej 80% tych wymagań) – a także analogiczne rozwiązania oferowane przez przedsiębiorstwa z krajów Unii Europejskiej. Czy przed dokonaniem wyboru dostawcy przeprowadzono analizę porównawczą potencjalnych rodzimych (bądź unijnych) systemów względem oferty firmy ELTA Systems? Jeżeli tak, proszę o udostępnienie wyników takiej analizy, jeżeli nie – proszę o wyjaśnienie, dlaczego zaniechano tego kroku.

Dlaczego rząd nie wspiera w wystarczającym stopniu rozwoju polskiego przemysłu zbrojeniowego w sektorze technologii radarowych oraz systemów obrony przeciwdronowej, wybierając import z Izraela, mimo istnienia rodzimych kompetencji w tej dziedzinie? Proszę wskazać, jakie działania podjęto lub planuje się podjąć, aby w przyszłości priorytetowo traktować krajowe przedsiębiorstwa (takie jak PIT-RADWAR) przy realizacji kluczowych projektów modernizacyjnych Sił Zbrojnych RP. W szczególności proszę o informację, czy przewiduje się wsparcie dla kontynuacji prac nad radarami Warta, Sajna, Tuga oraz ich ewentualnego wdrożenia w polskiej armii.

Czy przy planowanym zakupie systemu obrony przeciwdronowej dla Straży Granicznej Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przeanalizowało dostępne zaawansowane systemy antydronowe oferowane przez polskie firmy obronne, jak również analogiczne rozwiązania opracowane w innych krajach Unii Europejskiej? Dlaczego nie zdecydowano się na polskie rozwiązania, takie jak na przykład system SKYctrl firmy Advanced Protection Systems z Gdyni lub systemy HAWK i Jastrząb firmy Hertz Systems z Zielonej Góry? Czy którykolwiek z powyższych (lub podobnych) systemów, spełniających wszystkie albo co najmniej 80% wymaganych parametrów, został uwzględniony w postępowaniu przetargowym? Jeśli nie, to dlaczego zrezygnowano z wykorzystania krajowego (bądź unijnego) potencjału na rzecz importu?

W jaki sposób Panowie Ministrowie wykorzystują dostępne narzędzia nadzorcze, aby zapewnić prawidłowość ustalania kryteriów przetargów publicznych w swoich resortach – odpowiednio przy zakupach dla Sił Zbrojnych RP (MON) oraz dla formacji podległych MSWiA (w tym dla Straży Granicznej)? Jakie działania kontrolne podejmują resorty obrony i spraw wewnętrznych, by specyfikacje istotnych warunków zamówienia nie faworyzowały z góry konkretnych dostawców i gwarantowały uczciwą konkurencję, zwłaszcza z udziałem polskich oraz innych unijnych producentów?

Czy w kontekście planowanego importu radarów z Izraela Polska – jako państwo-strona Traktatu o handlu bronią (ATT) – przeprowadziła formalną ocenę ryzyka, że wybrany w konkursie dostawca, będący spółką izraelskiego skarbu państwa, może wykorzystać pozyskany od Polski kapitał do finansowania działań i rozwoju narzędzi wykorzystywanych w działaniach niezgodnych z międzynarodowym prawem humanitarnym?

Czy wynik oceny wskazanej w pkt 5 został udokumentowany i czy w przypadku potwierdzenia istnienia wyraźnego ryzyka współudziału dostawcy zamówionego sprzętu w działaniach sprzecznych z IHL rząd rozważa powstrzymanie się od zakupu zgodnie z art. 7 ATT?

Dlaczego Ministerstwo Obrony Narodowej decyduje się na nawiązanie długofalowej współpracy z przedsiębiorstwem zbrojeniowym oskarżanym o współudział w zbrodni ludobójstwa? Czy ministerstwo bierze pod uwagę, że polskie środki finansowe zasilą rozwój technologii wojskowych producenta uwikłanego w najpoważniejsze zbrodnie wojenne? Jak MON uzasadnia ten wybór w momencie, gdy państwa takie jak Japonia, Belgia, Włochy, Hiszpania, Niderlandy (oraz inne) zawieszają import broni z Izraela lub wycofują się ze współpracy z izraelskimi firmami zbrojeniowymi z powodu ludobójstwa trwającego w Strefie Gazy?

Czy decydując o zakupie izraelskiego sprzętu, wzięto pod uwagę rekomendacje oraz rezolucje organów międzynarodowych, a także działania poszczególnych państw (w tym wprowadzane embarga) dotyczące ograniczenia handlu bronią z państwami naruszającymi prawo międzynarodowe? Innymi słowy, czy rząd przeanalizował istniejące przykłady reakcji importerów uzbrojenia w sytuacji podejrzeń poważnych naruszeń prawa przez dostawcę (jak ma to miejsce w przypadku Izraela) i czy rozważył zastosowanie podobnych środków zapobiegawczych w odniesieniu do planowanej umowy z ELTA Systems?

Polska powinna priorytetowo traktować współpracę z krajowym przemysłem obronnym. Natychmiastowe wstrzymanie importu broni i technologii wojskowych z Izraela jest koniecznością prawną, moralną i strategiczną – przynajmniej do czasu, gdy kraj ten zapewni pełne przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego i potwierdzi to swoim postępowaniem. Stanowi to krok niezbędny do zachowania integralności wartości i zobowiązań Polski wobec traktatów międzynarodowych oraz pewności, że polski kapitał nie stanowi wkładu w rozwój przedsiębiorstwa o długiej i udokumentowanej historii udziału w działaniach noszących znamiona zbrodni przeciwko ludzkości. Taka decyzja będzie dowodem, że Polska to suwerenny i silny kraj, który odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu działań wzmacniających międzynarodowy porządek prawny i nie pozostaje obojętna wobec zbrodni dokonujących się na naszych oczach.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek Posłanka na Sejm RP