Interpelacja w sprawie rent rolniczych

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z obecnym stanem prawnym, aby rencista rolny mógł pobierać część uzupełniającą renty, musi zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Oznacza to konieczność przeniesienia własności lub posiadania gospodarstwa rolnego na inną osobę – najczęściej poprzez umowę darowizny, dożywocia lub sprzedaży. Alternatywnie dopuszczalne jest wydzierżawienie gospodarstwa pod warunkiem spełnienia szczegółowych wymogów ustawowych.

Warto zauważyć, że w odniesieniu do emerytur rolniczych warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej został zniesiony, co oznacza, że świadczeniobiorca może nadal być właścicielem gospodarstwa i pobierać emeryturę w pełnej wysokości. Tego typu rozwiązania nie przewidziano jednak w przypadku rent rolniczych, co skutkuje nierównym traktowaniem obu grup beneficjentów.

Dodatkowo obecne przepisy przewidują, że w sytuacji gdy rencista prowadzi działalność rolniczą wspólnie z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, część uzupełniająca renty nie ulega zawieszeniu. Odmienna sytuacja występuje natomiast, gdy jeden z małżonków pobiera emeryturę, a drugi rentę. W takim przypadku – po przejściu małżonka na emeryturę i zaprzestaniu opłacania składek – część uzupełniająca renty zostaje zawieszona.

Rzecznik praw obywatelskich już w lutym 2023 r. zwracał uwagę na potrzebę ujednolicenia i uproszczenia przepisów w tym zakresie, wskazując na brak konsekwencji legislacyjnej oraz potencjalną niekonstytucyjność niektórych regulacji. W odpowiedzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi informowało, że prowadzi analizy dotyczące możliwych zmian. Jak wynika z dostępnych informacji prace legislacyjne w tej sprawie do tej pory nie zostały jednak podjęte.

Obowiązujący wymóg zaprzestania działalności rolniczej przez rencistów stoi w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Rolnicy emeryci mogą prowadzić gospodarstwo i pobierać pełne świadczenia, podczas gdy renciści są tego pozbawieni, mimo że obie grupy korzystają z tego samego systemu ubezpieczenia społecznego rolników (KRUS).

Rolnicy pobierający renty często są osobami w sile wieku, które – pomimo choroby lub częściowej niezdolności do pracy – nadal mogą wykonywać część obowiązków w gospodarstwie. Wymuszanie przeniesienia gospodarstwa w praktyce oznacza często rezygnację z dorobku życia, a także może prowadzić do konfliktów rodzinnych. W sytuacji gdy brak jest następców, przepisy zmuszają rencistów do przekazywania gospodarstwa osobom obcym, co osłabia spójność społeczności wiejskich.

Możliwość dalszego prowadzenia gospodarstwa, choćby w ograniczonym zakresie, sprzyja utrzymaniu produkcji rolnej i bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Wymóg zbywania lub dzierżawy gospodarstwa naraża rencistów na dodatkowe koszty prawne i ryzyko niekorzystnych umów.

Polskie rolnictwo zmaga się z problemem starzenia się właścicieli gospodarstw. Wymuszanie przedwczesnego przekazywania gospodarstw może prowadzić do przejmowania ich przez osoby przypadkowe lub podmioty komercyjne zamiast przez następców rodzinnych. Pogłębia to problemy strukturalne i osłabia tradycyjne gospodarstwa rodzinne.

Ujednolicenie przepisów uprości system i zwiększy jego przejrzystość.

W związku z powyższym uprzejmie prosimy Pana Ministra o udzielenie informacji:

1. Czy ministerstwo planuje podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do zmiany zasad przyznawania rent rolniczych, w szczególności w zakresie zniesienia obowiązku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jako warunku wypłaty części uzupełniającej?

2. Czy analizowane są rozwiązania mające na celu ujednolicenie przepisów w odniesieniu do sytuacji małżonków rolników, z których jedno pobiera rentę, a drugie emeryturę?

Z poważaniem