Interpelacja w sprawie naprawy modelu funkcjonowania i finansowania warsztatów terapii zajęciowej

Szanowna Pani Minister,

przedstawiciele środowiska warsztatów terapii zajęciowej (dalej WTZ) od lat apelują o podjęcie działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i funkcjonalnej WTZ, których działalność w obecnej chwili jest poważnie zagrożona.

Rosnące koszty utrzymania, w tym energii, ogrzewania, transportu i usług zewnętrznych, przy jednoczesnym braku adekwatnego wzrostu finansowania powodują realne ryzyko ograniczenia działalności, a w skrajnych przypadkach zamykania ośrodków. Środowisko zwraca także uwagę na niskie wynagrodzenia kadry, brak środków na modernizację i rozwój zawodowy pracowników oraz brak systemowych mechanizmów stabilizacji finansowej.

Problemy z jakimi borykają się WTZ mają potwierdzenie w danych umieszczonych w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z dnia 7 lipca 2025 r. NIK stwierdziła między innymi, że WTZ nie mogą realizować w pełni swojej ustawowej roli, ponieważ proces rehabilitacji uczestników trwał często wiele lat, nawet do osiemnastu i bardzo rzadko kończył się zatrudnieniem. Według danych wskazanych przez NIK, w latach 2021-2023 pracę podjęło mniej niż 2% uczestników WTZ.

Dodatkowo, z powodu niskiej rotacji i ograniczonej liczby miejsc, osoby z niepełnosprawnościami oczekiwały na przyjęcie do warsztatów nawet do trzech lat. Kontrola wykazała również brak mechanizmów umożliwiających płynne przechodzenie uczestników między warsztatami terapii zajęciowej, zakładami aktywizacji zawodowej i środowiskowymi domami samopomocy, a także poważne braki kadrowe, zwłaszcza w zakresie zatrudnienia psychologów i specjalistów ds. rehabilitacji.

NIK ujawniła ponadto przypadki nieprawidłowości finansowych, w tym sytuacje, w których te same osoby były równocześnie uczestnikami WTZ i pracownikami, za których pracodawcy pobierali dofinansowanie z PFRON, co prowadziło do podwójnego finansowania przez okres przekraczający jedenaście lat.

Wnioski NIK jednoznacznie wskazują, że mimo ogromnego zaangażowania pracowników i społecznych efektów działalności WTZ, system wymaga gruntownej reformy – obejmującej zarówno kwestie finansowe, jak i organizacyjne. Brak mechanizmów rotacji, niewystarczająca liczba miejsc w ZAZ i ŚDS, niskie płace oraz brak waloryzacji środków finansowych prowadzą do ograniczenia skuteczności procesu rehabilitacji i realnego zagrożenia dla kontynuacji misji warsztatów.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz Poseł na Sejm RP