Interpelacja w sprawie funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi oraz możliwości zwiększenia elastyczności JST w kształtowaniu opłat ponoszonych przez mieszkańców

Szanowna Pani Minister,

zwracają się do mnie przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego, którzy wskazują na narastające trudności związane z funkcjonowaniem systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. W wielu gminach obserwuje się systematyczny wzrost kosztów odbioru i zagospodarowania odpadów, który znajduje odzwierciedlenie w rosnących opłatach ponoszonych przez mieszkańców. Samorządy podkreślają, że pomimo działań podejmowanych lokalnie na rzecz ograniczenia ilości wytwarzanych odpadów oraz poprawy poziomów segregacji, wzrost kosztów ma charakter trwały, a możliwości wpływania na jego skalę są ograniczone.

Jednym z najczęściej podnoszonych postulatów jest poczucie niesprawiedliwości obecnego modelu opłaty ogólnej, która – zgodnie z obowiązującymi przepisami – nie pozwala na zróżnicowanie wysokości opłat w zależności od rzeczywiście wytwarzanych frakcji odpadów. Mieszkańcy zwracają uwagę, że osoby stosujące ekologiczne źródła ogrzewania, niewytwarzające np. popiołów paleniskowych, nadal ponoszą opłaty obejmujące również tę frakcję. Samorządy podkreślają, że brak możliwości wprowadzenia ulg w takich przypadkach wynika wprost z ustawowego modelu opłaty, który jest jednolity dla wszystkich mieszkańców danej gminy.

Przedstawiciele JST wskazują również, że obecne poziomy i wskaźniki recyklingu, choć uzasadnione w swojej intencji, są w wielu przypadkach trudne do osiągnięcia z uwagi na lokalne uwarunkowania, strukturę zabudowy, specyfikę gmin czy sezonowość wytwarzania odpadów. Niespełnienie tych wskaźników wiąże się z ryzykiem nakładania na gminy kar finansowych, co dodatkowo obciąża budżety i pośrednio wpływa na wysokość opłat ponoszonych przez mieszkańców. W efekcie, pomimo wysiłków podejmowanych przez samorządy oraz mieszkańców, system jest coraz trudniejszy do zbilansowania.

Podkreśla się także, że malejąca masa wytwarzanych odpadów nie zawsze przekłada się na spadek kosztów systemu, ponieważ na jego wysokość wpływa szereg czynników niezależnych od gmin, takich jak koszty zagospodarowania odpadów, rosnące ceny energii, transportu, usług, a także organizacja systemów odzysku i recyklingu.

W opinii samorządów mieszkańcy oczekują, aby system gospodarki odpadami był bardziej elastyczny i sprawiedliwy społecznie, tak aby w większym stopniu odzwierciedlał rzeczywiste korzystanie z systemu. W związku z tym podnoszone są postulaty dotyczące ewentualnego dopuszczenia rozwiązań pozwalających gminom w określonym zakresie różnicować opłaty w zależności od generowanych frakcji odpadów, oczywiście przy zachowaniu stabilności finansowej systemu jako całości. Jednocześnie samorządy deklarują gotowość współpracy i potrzeby szerokiego dialogu z administracją rządową w celu wypracowania rozwiązań efektywnych zarówno ekonomicznie, jak i społecznie.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi obecnie prace analityczne lub rozważa podjęcie działań w kierunku dostosowania wskaźników recyklingu do realnych warunków funkcjonowania poszczególnych gmin w celu ograniczenia ryzyka nakładania kar finansowych na JST?

2. Czy ministerstwo rozważa możliwość wprowadzenia w przyszłości rozwiązań legislacyjnych pozwalających jednostkom samorządu terytorialnego na częściowe różnicowanie opłat za gospodarowanie odpadami w zależności od faktycznie wytwarzanych frakcji odpadów?

3. Czy resort posiada analizy potwierdzające korelację między zmniejszaniem masy odpadów a możliwością obniżania opłat ponoszonych przez mieszkańców, biorąc pod uwagę realne koszty zagospodarowania odpadów?

4. Czy jest planowane zainicjowanie pogłębionego dialogu z przedstawicielami samorządów w celu wypracowania bardziej elastycznego i społecznie akceptowalnego modelu funkcjonowania systemu gospodarki odpadami?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek Poseł na Sejm RP