Interpelacja w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka
Data wpływu: 2025-03-03
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Poseł pyta, czy Polska włączyła artykuły 2-18 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka do krajowego porządku prawnego w sposób nadający im bezpośredni skutek prawny, a jeśli nie, to czy przyjęto inne przepisy implementujące te postanowienia. Wyrażone są wątpliwości co do wpływu orzecznictwa ETPC na polski system prawny.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka Interpelacja nr 8453 do ministra spraw zagranicznych, ministra sprawiedliwości w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka Zgłaszający: Michał Wawer, Karina Anna Bosak, Witold Tumanowicz, Krzysztof Mulawa, Krzysztof Szymański Data wpływu: 03-03-2025 Szanowny Panie Ministrze, w dniu 4 listopada 1950 roku otwarta do podpisu została Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej jako „EKPC”) - umowa międzynarodowa z zakresu ochrony praw człowieka zawarta przez państwa członkowskie Rady Europy.
Polska przystąpiła do Rady Europy 26 listopada 1991, jednocześnie podpisując Europejską konwencję praw człowieka (co było politycznym wymogiem uzyskania członkostwa w Radzie Europy). Konwencja została ratyfikowana 19 stycznia 1993 i tego samego dnia weszła w życie w stosunku do Polski. Aktualnie EKPC obowiązuje 46 państw członkowskich Rady Europy. Kluczowe prawa człowieka i obywatela zostały określone w art. 2-18 EKPC.
Z uwagi na różnorodność systemów prawnych państw – stron EKPC, postanowienia konwencji są w bardzo różny sposób implementowane do krajowych porządków prawnych, a przez to w różny sposób stosowane przez administrację publiczną oraz sądy powszechne. Kwestia ta jest szczególnie istotna z uwagi na jurysdykcję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej jako „ETPC”). Na podstawie art. 46 ust. 1 EKPC państwa – strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku ETPC we wszystkich sprawach, w których są stronami. Jednocześnie, nad wykonywaniem wyroków ETPC czuwa organ Rady Europy – Komitet Ministrów.
W związku z tym sposób implementacji postanowień EKPC oraz ich moc prawna w krajowym porządku prawym, a także stała analiza orzecznictwa ETPC mają istotny wpływ na kształtowanie systemu prawa w zakresie praw człowieka i obywatela. Jednocześnie zmieniająca się na przestrzeni czasu interpretacja postanowień art. 2-18 EKPC stosowana przez sądy powszechne oraz ETPC, mająca wpływ na ustawodawstwo krajowe, może budzić wątpliwości o nadmierny wpływ ETPC na krajowy system prawny, a kształtowane orzecznictwo może odbiegać od brzmienia EKPC i budzić kontrowersje. Jest to tym bardziej uzasadnione, że postanowienia art.
2-18 EKPC oparte są w znacznej mierze o klauzule generalne, których bezpośrednie zastosowanie wymaga często uznaniowego wywiedzenia konkretnego prawa. W przypadku orzeczenia przez ETPC naruszenia przez Polskę postanowień EKPC zasądzane są zadośćuczynienia, jednak w niektórych przypadkach konieczne może być także podjęcie środków indywidualnych i generalnych w celu usunięcia naruszenia konwencji wobec skarżącego lub wyeliminowanie przyczyn naruszenia w prawie lub praktyce działania administracji publicznej.
W ten sposób orzeczenia ETPC mają wpływ na krajowy porządek prawny i implementację de facto do krajowego systemu prawa bieżących wykładni EKPC dokonywanych w orzecznictwie ETPC. W ciągu sześciu miesięcy od daty, w której wyrok trybunału stanie się ostateczny, państwo jest zobowiązane przedstawić Komitetowi Ministrów plan działań w celu wykonania wyroku lub raport z jego wykonania. Proces monitorowania wykonania wyroków i decyzji trybunału monitoruje międzyresortowy Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powołany przez prezesa Rady Ministrów zarządzeniem z 19 lipca 2007 r.
Pracami zespołu kieruje Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Zespół może formułować propozycje odpowiednich działań. Ministrowie właściwi, w zależności od przedmiotu naruszenia konwencji stwierdzonego przez trybunał, mają obowiązek przetłumaczenia i rozpowszechnienia wyroku trybunału, a także przygotowania planu działań i raportu z jego wykonania w terminach określonych w zarządzeniu (algorytm wykonywania wyroków trybunału określony w zarządzeniu prezesa Rady Ministrów). W związku z tym, mając na uwadze powyższe, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1.
Czy Polska przyjęła ustawodawstwo, które w całości lub częściowo włącza merytoryczne postanowienia Europejskiej konwencji praw człowieka (artykuły 2-18) w taki sposób, że artykuły te mają bezpośredni skutek i moc prawną w krajowym porządku prawnym Polski (a nie służą wyłącznie jako wskazówka interpretacyjna dla prawa krajowego)? 2. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 1 jest w całości lub częściowo negatywna, czy Polska przyjęła jakiekolwiek ustawodawstwo krajowe – pierwotne lub wtórne – które włącza jedno lub więcej merytorycznych postanowień Europejskiej konwencji praw człowieka do krajowego systemu prawnego Polski?
Posłanka pyta o dramatyczną sytuację finansową Szpitala Powiatowego w Lesku, zamknięcie oddziału ginekologiczno-położniczego i brak dostępu do opieki porodowej w Bieszczadach, domagając się pilnych wyjaśnień i działań naprawczych. Podkreśla, że kryteria ekonomiczne nie mogą być jedynym czynnikiem decydującym o istnieniu oddziałów położniczych w regionach słabo zaludnionych.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie projektem rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie zakazów lub ograniczeń lotów na czas dłuższy niż 3 miesiące, wskazując na potencjalne negatywne konsekwencje dla szkolnictwa lotniczego i inwestycji w regionie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Pytają o powody wprowadzenia ograniczeń i ich wpływ na rozwój lotnictwa w regionie.
Interpelacja dotyczy rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych, które według posła wymaga doprecyzowania w kwestiach bezpieczeństwa pożarowego instalacji elektrycznych, lokalizacji złącz elektrycznych, obwodów instalacji zewnętrznych oraz czasu pracy zasilania awaryjnego. Poseł zadaje pytania mające na celu uszczegółowienie i doprecyzowanie przepisów, aby zapewnić bezpieczeństwo i spójność interpretacji.
Poseł wyraża zaniepokojenie planowanym ograniczeniem funkcjonowania zespołu ratownictwa medycznego w Jednorożcu, co zagrozi bezpieczeństwu mieszkańców powiatu przasnyskiego i dotrzymaniu ustawowego czasu dojazdu. Pyta o powody tej decyzji i działania ministerstwa w celu utrzymania całodobowej dyspozycyjności zespołu.
Posłowie pytają o uzasadnienie zakupu satelitów telekomunikacyjnych za 2 mld zł z KPO i włączenie ich do programu IRIS(2), kwestionując brak debaty publicznej i pominięcie polskiego przemysłu kosmicznego. Wyrażają obawę, że decyzja jest doraźna i nie wspiera rozwoju krajowego sektora kosmicznego.
Projekt ustawy zmienia definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych, zawartą w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zmiana dotyczy osób poszukiwanych listem gończym, oskarżonych lub skazanych za przestępstwa, albo wielokrotnie skazywanych za wykroczenia, lub wobec których orzeczono środki poprawcze/wychowawcze za działalność na rzecz niepodległości Polski lub praw człowieka. Celem jest doprecyzowanie kryteriów uznawania za osobę represjonowaną w kontekście działań na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Ustawa ma na celu zapewnienie, że osoby represjonowane, nawet te, które weszły w konflikt z prawem w związku ze swoją działalnością opozycyjną, mogą być uznawane za osoby represjonowane.
Projekt uchwały Sejmu wyraża solidarność z Ukrainą w czwartą rocznicę rosyjskiej agresji, potępiając działania Rosji jako pogwałcenie prawa międzynarodowego i akty terroru. Potwierdza integralność terytorialną Ukrainy i zobowiązuje Polskę do kontynuowania wsparcia politycznego, humanitarnego i militarnego. Uchwała wyraża uznanie dla solidarności polskiego państwa i społeczeństwa z narodem ukraińskim oraz popiera wysiłki na rzecz odnalezienia i uwolnienia ukraińskich dzieci uprowadzonych przez Rosję. Wzywa Radę Ministrów do kontynuowania pomocy Ukrainie i wprowadzania sankcji wobec Rosji.
Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) ma na celu określenie zasad i trybu wdrażania orzeczeń ETPC przez Polskę. Ustawa definiuje role i obowiązki różnych podmiotów publicznych w procesie wykonywania orzeczeń, w tym koordynację działań przez ministra spraw zagranicznych. Wprowadza pojęcia środków indywidualnych i generalnych oraz planów działań i raportów z wykonania, mających na celu usunięcie naruszeń Konwencji Praw Człowieka i zapobieganie im w przyszłości. Ustawa ma na celu usprawnienie i ustrukturyzowanie procesu implementacji orzeczeń ETPC w Polsce, a także dostosowanie polskiego prawa do standardów ochrony praw człowieka.
Projekt ustawy dotyczy ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjętych w latach 2015, 2017 i 2019. Komisje Spraw Zagranicznych oraz Sprawiedliwości i Praw Człowieka, po przeprowadzeniu pierwszego czytania, wnioskują o uchwalenie projektu ustawy bez poprawek. Celem ratyfikacji jest dostosowanie polskiego prawa do międzynarodowych standardów w zakresie ścigania zbrodni międzynarodowych. Proponowana ustawa ma na celu implementacje zmian wynikających z rezolucji Zgromadzenia Państw-Stron Statutu.
Projekt ustawy dotyczy ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjętych w latach 2015, 2017 i 2019. Poprawki te mają na celu wzmocnienie jurysdykcji Trybunału poprzez usunięcie możliwości wyłączenia jurysdykcji w odniesieniu do zbrodni wojennych, rozszerzenie definicji zbrodni wojennych o stosowanie zakazanych broni oraz rozszerzenie definicji zbrodni wojennych na konflikty niemające charakteru międzynarodowego w zakresie wykorzystywania głodzenia jako metody prowadzenia działań wojennych. Ratyfikacja tych poprawek ma na celu efektywne przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego oraz wzmocnienie wizerunku Polski jako kraju wspierającego sądownictwo międzynarodowe.