Interpelacja w sprawie napotkanej trudności w kontekście możliwości zdawania egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej przez osobę nieposługującą się językiem udostępnianym w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego

Szanowny Panie Ministrze,

w związku ze zgłoszonym mi problemem w zakresie napotkanej trudności w kontekście możliwości zdawania egzaminu państwowego na prawo jazdy w części teoretycznej przez osobę nieposługującą się językiem, w jakim udostępniane są w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego testy w części teoretycznej, tj. polskim, angielskim, niemieckim i ukraińskim wnoszę o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wyeliminowanie sytuacji, o której szczegółowo poniżej.

W wyniku wymiany prawa jazdy wydanego za granicą (w Korei Południowej) kierowca otrzymał polskie prawo jazdy w trybie określonym ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (zwanej dalej jako „u.k.p.”). Od razu pragnę podkreślić, co jest najistotniejsze w kontekście niniejszej interpelacji, że kierowca posługuje się wyłącznie językiem koreańskim (w mowie oraz piśmie).

Następnie, na skutek wniosku komendanta wojewódzkiego Policji skierowanego do organu właściwego w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami, w odniesieniu do kierowcy została wydana decyzja o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy w formie egzaminu państwowego. Podstawę do wydania takiej decyzji stanowił art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2328 z późn. zm.), zgodnie z którym do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w komunikacie ministra właściwego do spraw informatyzacji wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 14, starosta wydaje decyzję o skierowaniu osoby posiadającej uprawnienie do kierowania pojazdem na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w razie przekroczenia 24 punktów - na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji.

Na podstawie wspomnianej decyzji kierowca zobowiązany jest do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego (w części teoretycznej i praktycznej) w wojewódzkim ośrodku ruchu drogowego.

Część teoretyczna egzaminu państwowego przeprowadzana jest w formie testów jednokrotnego wyboru z pytaniami generowanymi w czasie rzeczywistym za pomocą techniki informatycznej (art. 51 ust. 2 pkt 1 u.k.p.).

W myśl § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. poz. 2659 z późn zm.), podczas przeprowadzania egzaminu w sali egzaminacyjnej mogą przebywać wyłącznie osoby zdające egzamin, egzaminator przeprowadzający egzamin i egzaminator nadzorujący, oraz:

- pod warunkiem, że ich obecność nie zakłóca i nie utrudnia przebiegu egzaminu.

W przypadku, kiedy osoba przystępująca do części teoretycznej egzaminu państwowego nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, istnieje możliwość skorzystania z pomocy tłumacza przysięgłego (jego udział zapewnia osoba przystępująca do egzaminu) wyłącznie do czasu rozpoczęcia testu.

Z powyższego wynika zatem bezsprzecznie, że udział tłumacza przysięgłego jest ograniczony wyłącznie do przetłumaczenia osobie zdającej nieposługującej się językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, tzw. wstępnej części egzaminu teoretycznego (wyjaśnienia zasad jego przeprowadzenia, kwestii organizacyjnych itp.). Obecność tłumacza przysięgłego w trakcie samego testu jest niedozwolona.

Przedstawione przepisy uniemożliwiają osobie przystępującej do części teoretycznej egzaminu państwowego niewładającej językiem polskim w stopniu umożliwiającym przeprowadzenie egzaminu oraz zrozumienie zasad przeprowadzania egzaminu, zdawanie testu przy udziale tłumacza przysięgłego. Co prawda w wojewódzkich ośrodkach ruchu drogowego istnieje możliwość wypełniania testów w innych niż język polski wersjach językowych (np. w języku niemieckim, angielskim oraz ukraińskim), jednakże osoba niewładająca również takimi językami nie ma możliwości zdawania testów w części teoretycznej egzaminu państwowego.

W opisanym na wstępie niniejszej interpelacji stanie faktycznym osoba posługująca się wyłącznie językiem koreańskim, zobligowana decyzją organu administracji publicznej do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego (w części teoretycznej i praktycznej), nie ma możliwości rozwiązania testów egzaminacyjnych zarówno samodzielnie, jak i przy udziale tłumacza przysięgłego. Co za tym idzie, w praktyce osoba taka pozbawiona jest możliwości uzyskania/przywrócenia uprawnień do prowadzenia pojazdów, które to uprawnienia zostały legalnie potwierdzone poprzez wydanie polskiego prawa jazdy (otrzymanego w wyniku wymiany z dokumentu zagranicznego).

W tym miejscu trzeba jeszcze podkreślić, że od dnia 25 stycznia 1999 r. obowiązuje umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Korei w sprawie wzajemnego uznawania międzynarodowych i wymiany krajowych praw jazdy z dnia 25 listopada 1998 r.

W art. 4 ust. 1 wskazanego aktu prawnego przewidziano możliwość wymiany swojego prawa jazdy na krajowe prawo jazdy państwa zamieszkania, bez konieczności składania egzaminów teoretycznych i praktycznych.

Powyższa regulacja umożliwia zatem osobom nieposługującym się w ogóle językiem polskim uzyskanie polskiego prawa jazdy, w drodze wymiany za dokument koreański. Konieczność zdawania egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego jest bowiem w takim przypadku wyłączona – zapewne właśnie z powodu mogących pojawić się barier językowych.

Mając na uwadze zaprezentowany stan faktyczny oraz istniejący stan prawny regulujący opisaną w niniejszej interpelacji materię, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Sytuacja, w której obywatel Polski — z powodów językowych — zostaje faktycznie wykluczony z możliwości przystąpienia do egzaminu państwowego na prawo jazdy, stanowi przejaw dyskryminacji pośredniej. Brak dostępności części teoretycznej egzaminu w innych językach niż cztery wymienione wyżej, ogranicza równość szans, szczególnie wobec osób, które legalnie przebywają w Polsce, pracują, uczą się i na co dzień uczestniczą w życiu społecznym, a mimo to napotykają bariery systemowe.

Taka praktyka narusza nie tylko zasady równego traktowania, ale również może pozostawać w sprzeczności z konstytucyjnymi gwarancjami dostępu do usług publicznych oraz integracji społecznej. W demokratycznym państwie prawa nie możemy pozwalać na sytuacje, w których język staje się przeszkodą w korzystaniu z podstawowych uprawnień, takich jak możliwość zdobycia kwalifikacji zawodowych czy uczestnictwa w ruchu drogowym na równych prawach.

Anna Sobolak Tomasz Nowak