Interpelacja w sprawie powołania nowych agencji finansujących naukę
Data wpływu: 2025-09-25
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Posłanka Jachira kwestionuje celowość powoływania nowych agencji finansujących naukę (Agencja Badań Weterynaryjnych i Narodowe Centrum Badań Stosowanych), pytając o strategiczne planowanie, efektywność kosztową oraz współpracę międzyresortową. Pyta również o to, czy istniejące agencje nie mogłyby realizować tych samych celów w ramach istniejących struktur.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie powołania nowych agencji finansujących naukę Interpelacja nr 12498 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego w sprawie powołania nowych agencji finansujących naukę Zgłaszający: Klaudia Jachira Data wpływu: 25-09-2025 Szanowny Panie Ministrze, od momentu wstąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nasz kraj wykonał znaczący postęp w zakresie finansowania innowacji i wartość nakładów na B+R od 2003 roku do 2023 roku wzrosła z 4,5 mld zł do 53,1 mld zł.
W 2003 roku wskaźnik GERD mierzący udział nakładów na B+R w PKB wynosił 0,54%, w 2023 roku zwiększył się do 1,56% PKB, a tym samym po raz pierwszy w historii przekraczając 1,5% PKB. Jednak na tle Unii Europejskiej mimo tego progresu, jako 5 największe państwo pozostajemy w ogonie krajów członkowskich pod względem nakładów na B+R. W 2023 roku, szacowany wskaźnik GERD dla UE27 wynosił 2,22% PKB. Liderami innowacyjności w Unii Europejskie są te kraje, których nakłady na badania i rozwój w PKB przekraczają 3.0% PKB – jak np. Szwecja, Belgia, Austria, Niemcy, Finlandia czy Dania.
Jednocześnie Polska będąc już niemal 20 gospodarką świata zajmuje 40. miejsce w Globalnym Rankingu Innowacyjności wg danych Urzędu Patentowego z 2024 roku. Niedostateczne finansowanie nauki oraz badań i rozwoju jest jednym z głównych podnoszonych argumentów w odpowiedzi na poszukiwanie przyczyn niskiej innowacyjności gospodarczej naszego kraju w stosunku do innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Niemniej środowisko akademickie zwraca również uwagę na szereg innych problemów, jak: Długi czas rozpatrywania wniosków grantowych przez agencje finansujące badania naukowe i badawczo-rozwojowe.
Niski wskaźnik sukcesu w otrzymywaniu grantów. Duże obciążenie administracyjne związane z przygotowaniem wniosku grantowego. Niski poziom wsparcia administracyjnego ze strony uczelni i instytutów badawczych dla naukowców piszących granty. Brak efektywnego ustawicznego kształcenia naukowców w zakresie zarządzania projektami. W polskim systemie finansowania nauki przez długi czas funkcjonowały dwie rządowe agencje: Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. W 2019 r. powołano Agencję Badań Medycznych, która miała szczególnie wspierać niekomercyjne badania kliniczne.
Obecnie w przestrzeni medialnej pojawiają się wypowiedzi Pana Ministra oraz sekretarza stanu Pana prof. Marka Gzika wskazujące na ideę powołania nowych agencji finansujących naukę – Agencję Badań Weterynaryjnych oraz Narodowe Centrum Badań Stosowanych. W przypadku Agencji Badań Weterynaryjnych ma ona zapewnić wsparcie w rozwoju nauk weterynaryjnych oraz ma w jej ramach powstać Polskie Narodowe Centrum 3R. W przypadku Narodowego Centrum Badań Stosowanych prof. Gzik wskazuje, że głównym argumentem jest brak obecnie możliwości finansowania prac o gotowości określanej poziomami 4-6 zgodnie z system TRL – poziomów gotowości technologicznej.
Pojawiające się informacje nasuwają pytania o celowość i strategiczne planowanie dywersyfikacji systemu finansowania nauki oraz badań i rozwoju: W jakim stopniu i w jakim zakresie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego współpracuje z Ministerstwem Zdrowia w zakresie kreowania polityki naukowej w tak ważnym dla bezpieczeństwa państwa obszarze, jakim jest medycyna i system ochrony zdrowia? W jaki sposób ujęta została Agencja Badań Medycznych w strategii polityki naukowej i innowacyjnej państwa?
Czy powstanie nowych agencji nie zwiększy obciążeń finansowych administracji rządowej, i czy nie byłoby bardziej efektywnym przekazanie tych środków już istniejącym agencjom, w ramach odrębnych celowanych programów dedykowanych wskazanym obszarom – badania weterynaryjne, czy badania stosowane? Na jakiej podstawie uznano obszar nauk weterynaryjnych, jako kluczowy dla polityki naukowej i innowacyjnej państwa? Jakie są przesłanki przemawiające za takim wyborem?
Jakie są cele powołania Polskiego Narodowego Centrum 3R skoro zarówno FDA (Agencja Żywności i Leków), jak i NIH (Narodowe Instytuty Zdrowia) w Stanach Zjednoczonych dokonują zmian w podejściu do badań na zwierzętach, dążąc do ograniczenia ich wykorzystania w toksykologicznych badaniach rejestracyjnych in vivo do 2035 i promowania alternatywnych metod ex vivo lub in silico ? Czy NCBiR nie może stworzyć odrębnych programów dedykowanych pracom o gotowości na poziomach 4-6 wg TRL? Któremu resortowi będą podlegać nowo powstałe agencje – Agencja Badań Weterynaryjnych oraz Narodowe Centrum Badań Stosowanych?
Posłowie wyrażają sprzeciw wobec uznania złoża skalenia Proszowa-Kwieciszowice za strategiczne, argumentując to zagrożeniem dla środowiska, sprzeciwem samorządów i potencjalną niekonstytucyjnością przepisów. Pytają ministerstwo o analizy wpływu kopalni na środowisko, zasoby wodne, zabytki i o rozważenie wycofania się z procedury.
Interpelacja dotyczy zmian w dostępie do opieki zdrowotnej dla obywateli Ukrainy ze statusem UKR, które doprowadziły do utraty możliwości korzystania ze świadczeń finansowanych przez NFZ dla osób, które nie mogą podjąć pracy z powodu ciężkiej choroby. Poseł pyta o analizę sytuacji pacjentów z chorobami przewlekłymi i rozważane rozwiązania systemowe, które zapewnią im dostęp do opieki zdrowotnej.
Posłowie wyrażają zaniepokojenie detencją dzieci cudzoziemskich w Polsce, szczególnie po nowelizacji ustawy o cudzoziemcach, co stoi w sprzeczności z orzecznictwem ETPC i standardami ochrony praw dziecka. Zadają pytania o uzasadnienie dla detencji małoletnich bez opieki i działania podjęte w celu zapewnienia im alternatywnej opieki.
Interpelacja dotyczy zaostrzenia praktyki przymusowych powrotów cudzoziemców do państw niebezpiecznych, z naruszeniem zasady non-refoulement, oraz wykonywania deportacji przed zapewnieniem realnej kontroli sądowej. Posłowie pytają o procedury i przypadki deportacji pomimo ryzyka naruszenia praw człowieka i braku skutecznej kontroli sądowej.
Posłanka pyta o ochronę siedlisk chomika europejskiego na Górkach Czechowskich w Lublinie w kontekście planowanych inwestycji i zgodności procedur z prawem krajowym i unijnym. Wyraża zaniepokojenie spadkiem populacji chomika i prosi o informacje dotyczące działań ministerstwa w tej sprawie.
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji dotyczy rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr 2291). Komisja po pierwszym czytaniu i rozpatrzeniu projektu na posiedzeniu wnioskuje o uchwalenie projektu ustawy przez Sejm bez poprawek. Projekt ten ma na celu deregulację w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, jednak szczegółowe zmiany nie są w tym sprawozdaniu wymienione.
Przedstawiony dokument to sprawozdanie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii dotyczące wniosku Prezydenta RP o ponowne rozpatrzenie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw. Komisja po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta wnosi o ponowne uchwalenie ustawy w dotychczasowym brzmieniu. Oznacza to odrzucenie zastrzeżeń Prezydenta i poparcie dla pierwotnej wersji ustawy przez Komisję. Celem jest utrzymanie zmian w przepisach dotyczących świadczenia usług drogą elektroniczną, które zostały wcześniej przyjęte.
Ustawa o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE ustanawia ramy prawne dla działania tego instrumentu, mającego na celu finansowanie inwestycji w europejskim przemyśle obronnym. Określa zasady kontroli i audytu wykorzystania środków z pożyczki SAFE, udzielanej na podstawie rozporządzenia UE. Tworzy FIZB w Banku Gospodarstwa Krajowego, precyzuje źródła finansowania i przeznaczenie środków, a także zasady współpracy między ministrem obrony, innymi ministrami i BGK. Ustawa wprowadza zmiany w Prawie bankowym, ustawie o finansach publicznych i ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, dostosowując je do funkcjonowania FIZB.
Projekt uchwały Sejmu dotyczy sfinansowania polskiego udziału w pożyczce udzielanej Ukrainie przez Unię Europejską w wysokości 90 miliardów euro. Środki na ten cel mają pochodzić z zamrożonych aktywów rosyjskich na terytorium Polski, należących do osób i podmiotów wpisanych na listę sankcyjną. Celem uchwały jest wsparcie Ukrainy oraz osłabienie Rosji, co Sejm postrzega jako polską rację stanu. Sejm wzywa Rząd RP do niezwłocznego wypracowania mechanizmów prawnych i organizacyjnych w celu realizacji tego finansowania.
Projekt ustawy wprowadza zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, umożliwiając doktorantom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej otrzymanie zapomogi. Zapomoga ta przysługuje wyłącznie obywatelom polskim. Warunki przyznawania zapomogi mają być określane przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej instytucji w uzgodnieniu z samorządem doktorantów. Celem ustawy jest wsparcie finansowe doktorantów w trudnych sytuacjach życiowych, co potencjalnie wpłynie na poprawę ich warunków studiowania i prowadzenia badań.