Interpelacja w sprawie powołania nowych agencji finansujących naukę

Szanowny Panie Ministrze,

od momentu wstąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nasz kraj wykonał znaczący postęp w zakresie finansowania innowacji i wartość nakładów na B+R od 2003 roku do 2023 roku wzrosła z 4,5 mld zł do 53,1 mld zł. W 2003 roku wskaźnik GERD mierzący udział nakładów na B+R w PKB wynosił 0,54%, w 2023 roku zwiększył się do 1,56% PKB, a tym samym po raz pierwszy w historii przekraczając 1,5% PKB. Jednak na tle Unii Europejskiej mimo tego progresu, jako 5 największe państwo pozostajemy w ogonie krajów członkowskich pod względem nakładów na B+R. W 2023 roku, szacowany wskaźnik GERD dla UE27 wynosił 2,22% PKB. Liderami innowacyjności w Unii Europejskie są te kraje, których nakłady na badania i rozwój w PKB przekraczają 3.0% PKB – jak np. Szwecja, Belgia, Austria, Niemcy, Finlandia czy Dania. Jednocześnie Polska będąc już niemal 20 gospodarką świata zajmuje 40. miejsce w Globalnym Rankingu Innowacyjności wg danych Urzędu Patentowego z 2024 roku.

Niedostateczne finansowanie nauki oraz badań i rozwoju jest jednym z głównych podnoszonych argumentów w odpowiedzi na poszukiwanie przyczyn niskiej innowacyjności gospodarczej naszego kraju w stosunku do innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Niemniej środowisko akademickie zwraca również uwagę na szereg innych problemów, jak:

W polskim systemie finansowania nauki przez długi czas funkcjonowały dwie rządowe agencje: Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. W 2019 r. powołano Agencję Badań Medycznych, która miała szczególnie wspierać niekomercyjne badania kliniczne. Obecnie w przestrzeni medialnej pojawiają się wypowiedzi Pana Ministra oraz sekretarza stanu Pana prof. Marka Gzika wskazujące na ideę powołania nowych agencji finansujących naukę – Agencję Badań Weterynaryjnych oraz Narodowe Centrum Badań Stosowanych.

W przypadku Agencji Badań Weterynaryjnych ma ona zapewnić wsparcie w rozwoju nauk weterynaryjnych oraz ma w jej ramach powstać Polskie Narodowe Centrum 3R.

W przypadku Narodowego Centrum Badań Stosowanych prof. Gzik wskazuje, że głównym argumentem jest brak obecnie możliwości finansowania prac o gotowości określanej poziomami 4-6 zgodnie z system TRL – poziomów gotowości technologicznej.

Pojawiające się informacje nasuwają pytania o celowość i strategiczne planowanie dywersyfikacji systemu finansowania nauki oraz badań i rozwoju:

Z poważaniem