Interpelacja w sprawie sposobu zwrotu nadpłaty podatku PIT osobom ubezwłasnowolnionym i ujednolicenia praktyki ZUS i urzędu skarbowego w tym zakresie

Szanowni Państwo,

do mojego biura poselskiego wpłynęło zgłoszenie od opiekunki prawnej osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, mieszkającej w Pile, dotyczące problemu ze zwrotem nadpłaty podatku dochodowego (PIT) od renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z uzyskanych informacji wynika, że ZUS może bez przeszkód przekazywać świadczenie rentowe na rachunek bankowy opiekuna prawnego, zgodnie z postanowieniem sądu. Tymczasem urząd skarbowy – w odniesieniu do zwrotu podatku od tej samej renty – odmawia przekazania środków na to samo konto, wskazując, że system nie umożliwia technicznie dokonania zwrotu na rachunek inny niż należący bezpośrednio do podatnika.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami osoby ubezwłasnowolnione całkowicie nie mogą samodzielnie zawierać żadnych umów, w tym zakładać rachunków bankowych ani dysponować zgromadzonymi środkami – wszelkie czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem wymagają zgody sądu opiekuńczego. Osoby ubezwłasnowolnione częściowo mogą dokonywać drobnych czynności związanych z zarządem swoim majątkiem, jednak nie mogą swobodnie zakładać kont bankowych ani dysponować większymi kwotami; w ich przypadku rachunek bankowy może być założony przez opiekuna prawnego przy jego współudziale, a każda wypłata lub transfer środków poza drobne codzienne wydatki wymaga zgody sądu.

W praktyce oznacza to, że osoba ubezwłasnowolniona, nieposiadająca zdolności do czynności prawnych, nie może samodzielnie założyć konta bankowego, na które urząd mógłby przelać nadpłatę. Jedyną drogą pozostaje wówczas przekaz pocztowy – rozwiązanie kosztowne i niepraktyczne, szczególnie dla osób chorych i niepełnosprawnych. W opisanym przypadku opłata pocztowa wyniosła 40 zł, co stanowiło aż 1/7 wartości należnego zwrotu podatku. Kwoty te mogą wydawać się niewielkie, jednak dla osób borykających się z chorobą, niepełnosprawnością i ograniczonymi środkami finansowymi stanowią realne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Brak spójności między przepisami i praktyką ZUS a zasadami obowiązującymi w administracji skarbowej prowadzi do sytuacji, w której osoba ubezwłasnowolniona traci dostęp do należnych jej środków, mimo że istnieje opiekun prawny powołany przez sąd do bezpiecznego zarządzania nimi.

Rozwiązanie tego problemu wymaga zarówno zmian organizacyjnych, jak i legislacyjnych, tak by system podatkowy umożliwiał bezpieczny i kontrolowany przez sąd zwrot nadpłaty – np. na rachunek bankowy opiekuna prawnego.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytanie:

Czy ministerstwa planują wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających przekazywanie zwrotów podatku PIT osobom ubezwłasnowolnionym na rachunek bankowy opiekuna prawnego lub inny rachunek, tak aby uniknąć zbędnych kosztów i ułatwić tym osobom dostęp do należnych im środków?