Interpelacja w sprawie niejasności prawnych dotyczących hodowli pszczół, prowadzenia rejestrów linii hodowlanych, obrotu materiałem hodowlanym oraz nadzoru nad realizacją programów hodowlanych i programów krzyżowania

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w związku z informacjami przekazanymi mi przez przedstawicieli Śląskiego Związku Pszczelarzy w Katowicach, dotyczącymi poważnych wątpliwości interpretacyjnych związanych ze stosowaniem ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich w odniesieniu do hodowli pszczół.

Przedstawiona mi obszerna korespondencja pomiędzy Śląskim Związkiem Pszczelarzy a Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że problem nie ma wyłącznie charakteru jednostkowego. Dotyczy on bowiem zasad funkcjonowania systemu hodowli pszczół w Polsce, statusu materiału hodowlanego, prowadzenia rejestrów, realizacji zatwierdzonych programów, wystawiania dokumentacji hodowlanej, nadzoru nad hodowcami oraz wprowadzania materiału pszczelego do obrotu, w tym materiału korzystającego z dofinansowania ze środków publicznych.

Już w piśmie z 13 grudnia 2024 r. Śląski Związek Pszczelarzy zwrócił się do ministerstwa o jednoznaczną wykładnię przepisów, formułując dziesięć konkretnych pytań. Dotyczyły one między innymi definicji matki pszczelej reprodukcyjnej, zasad produkcji i wprowadzania takich matek do obrotu, podmiotu uprawnionego do wystawiania dokumentacji hodowlanej, odpowiedzialności za nadzór nad obrotem materiałem hodowlanym oraz konsekwencji wprowadzania do obrotu matek określanych jako „reprodukcyjne”, które nie spełniają odpowiednich wymagań.

Związek pytał również o skutki wykluczenia hodowcy z realizacji programu, możliwość dalszego prowadzenia przez niego oceny stacjonarnej matek i występowania o wpis do rejestru oraz możliwość dalszego wykorzystywania do hodowli matek wpisanych wcześniej do rejestru prowadzonego przez dany związek.

Z przekazanych dokumentów wynika, że odpowiedź ministerstwa z 27 maja 2025 r. zawierała szerokie omówienie obowiązujących regulacji oraz zasad funkcjonowania programów hodowlanych i programów krzyżowania. Ministerstwo wskazało między innymi, że to podmioty prowadzące księgi lub rejestry określają w swoich programach warunki ich realizacji, a do rejestru mogą zostać wpisane matki spełniające wymagania programu.

W ocenie Śląskiego Związku Pszczelarzy odpowiedź ta nie rozstrzygnęła jednak w sposób jednoznaczny zasadniczych problemów przedstawionych ministerstwu. Dlatego w lipcu 2025 r. pełnomocnik związku ponownie wystąpił o zajęcie jednoznacznego stanowiska, tym razem przedstawiając także konkretny problem dotyczący realizacji programu krzyżowania pszczół linii hodowlanej Karolinka.

Istotą tego problemu jest między innymi odpowiedź na pytanie, jakie skutki prawne wywołuje wykluczenie hodowcy z realizacji określonego programu i czy osoba niespełniająca warunków uczestnictwa w programie może nadal posługiwać się statusem hodowcy danej linii, przedstawiać określone matki jako materiał hodowlany lub reprodukcyjny oraz ubiegać się o ich wpis do rejestru.

W odpowiedzi z 5 września 2025 r. ministerstwo stwierdziło między innymi, że sprawy dotyczące hodowców uczestniczących w programie powinny być rozstrzygane w pierwszej kolejności pomiędzy podmiotem prowadzącym rejestr a hodowcą. Jednocześnie ministerstwo wskazało, że jeżeli matki pszczele spełniają wymagania określone w programie, powinny zostać wpisane do odpowiedniego rejestru, a odmowa wpisu może zostać zaskarżona do sądu administracyjnego.

Szczególne wątpliwości budzi jednak zawarte w tym samym piśmie stwierdzenie ministerstwa: „ww. przepisy ustawy nie przewidują wykreślenia hodowcy z rejestru na wniosek innego podmiotu”. Stwierdzenie to znajduje się w odpowiedzi MRiRW bezpośrednio po przywołaniu art. 13 ust. 7 ustawy.

Sformułowanie to wymaga wyjaśnienia, ponieważ zgodnie z przedstawionym problemem rejestr dotyczy linii hodowlanej i wpisywanych do niego zwierząt, natomiast samo ministerstwo w tej samej odpowiedzi posługuje się konstrukcją „wpisu matek pszczelich do (...) rejestru”. Powstaje więc zasadnicza wątpliwość, czy w odpowiedzi ministerstwa nie doszło do pomieszania dwóch odrębnych kwestii: statusu hodowcy jako uczestnika programu oraz wpisu konkretnego zwierzęcia do rejestru.

Problem ma wymiar szerszy niż spór dotyczący jednego programu czy jednego hodowcy. Jeżeli bowiem przepisy nie pozwalają jednoznacznie ustalić, kto może produkować i oferować materiał jako hodowlany lub reprodukcyjny, kto może wystawiać dokumentację potwierdzającą jego status, jakie konsekwencje wywołuje naruszenie zatwierdzonego programu oraz jaki organ ma obowiązek interweniować w przypadku nieprawidłowości, powstaje ryzyko funkcjonowania na rynku materiału, którego status hodowlany może budzić uzasadnione wątpliwości.

Kwestia ta nabiera dodatkowego znaczenia w sytuacji, gdy zakup materiału hodowlanego jest lub może być finansowany ze środków publicznych. Państwo powinno dysponować skutecznym mechanizmem pozwalającym zweryfikować, czy przedmiot dofinansowania rzeczywiście posiada deklarowany status hodowlany oraz czy jego pochodzenie i dokumentacja odpowiadają wymaganiom właściwego programu.

W piśmie z lipca 2025 r. Śląski Związek Pszczelarzy wprost wskazywał również na potrzebę ochrony spójności systemu hodowli, rzetelnej identyfikacji pochodzenia materiału i bezpieczeństwa jego obrotu. Tymczasem ministerstwo w odpowiedzi z 5 września 2025 r. uznało wcześniejszą odpowiedź z 27 maja za „wyczerpującą”.

Wobec powyższego zwracam się do Pana Ministra o udzielenie jednoznacznych odpowiedzi, odrębnie na każde z poniższych pytań, ze wskazaniem konkretnej podstawy prawnej:

Proszę jednocześnie, aby odpowiedź na niniejszą interpelację nie ograniczała się do ogólnego przedstawienia regulacji dotyczących hodowli i rozrodu zwierząt gospodarskich, lecz zawierała jednoznaczną odpowiedź na każde z przedstawionych pytań wraz ze wskazaniem odpowiedniej podstawy prawnej oraz organu właściwego do podjęcia działań w opisanych sytuacjach.

Sprawa dotyczy bowiem nie tylko interesów poszczególnych hodowców czy organizacji pszczelarskich, ale również pewności obrotu materiałem hodowlanym, ochrony uczciwych hodowców, zachowania wiarygodności prowadzonych rejestrów oraz prawidłowego i transparentnego wydatkowania środków publicznych.