Interpelacja w sprawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Szanowny Panie Ministrze,

ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej: ustawa AML) wymaga od podmiotów wymienionych w art. 58 zgłoszenia swoich beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (dalej: CRBR). Natomiast art. 61 ust. 1 ustawy AML, w kontekście podmiotów wymienionych w art. 58 pkt 1-5 i 7-13, wymaga, aby zgłoszenia dokonywała „osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji podmiotu“ zgłaszającego. Ministerstwo w swoich wyjaśnieniach przepisów na stronie gov.pl informuje zainteresowane osoby o braku możliwości zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego przez pełnomocnika. Rzekomy brak możliwości zgłaszania beneficjentów rzeczywistych jest uciążliwy dla zobowiązanych podmiotów i niespójny z innymi przepisami, np. dotyczącymi składania sprawozdań finansowych do repozytorium dokumentów finansowych KRS.

Zwracam Panu Ministrowi uwagę, że instytucja pełnomocnictwa została uregulowana obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Wobec tego pełnomocnik działa jako osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji podmiotu i brak jest podstaw prawnych do odmowy możliwości działania w imieniu i na rzecz jego mocodawcy, będącego jednocześnie podmiotem, o którym mowa w art. 58 pkt 1-5 i 7-13 ustawy AML. Podkreślić należy, że treść art. 61 ust. 1 ustawy AML nie zakazuje pełnomocnikom działania w imieniu podmiotu i dokonywania w jego imieniu zgłoszenia informacji do CRBR. Podobna sytuacja miała miejsce w stanie prawnym sprzed 1 kwietnia 2019 r. w przypadku składania dokumentów finansowych do Krajowego Rejestru Sądowego. Art. 19e ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym w wersji sprzed 1 kwietnia 2019 r. wyraźnie wskazywał, że zgłoszenie dokumentów finansowych opatruje odpowiednim podpisem „co najmniej jedna osoba fizyczna, której numer PESEL jest ujawniony w Rejestrze, wpisana jako uprawniona samodzielnie lub łącznie z innymi osobami do reprezentowania podmiotu, prokurent, syndyk, zarządca w postępowaniu restrukturyzacyjnym albo likwidator“. Takie sformułowanie uniemożliwiało działania w tym zakresie przez pełnomocnika, ponieważ przepis zawierał enumeratywne wyliczenie podmiotów uprawnionych do dokonania zgłoszenia. Ten przepis został jednak słusznie zmieniony i obecnie dopuszczone jest składanie dokumentów finansowych przez profesjonalnego pełnomocnika (radców prawnych i adwokatów). Natomiast w ustawie AML na próżno szukać podobnego przepisu i enumeratywnego wyliczenia, a pełnomocnik jest niewątpliwie osobą ustawowo uprawnioną do reprezentowania podmiotu z racji, po pierwsze, ustawowej regulacji instytucji pełnomocnictwa, a po drugie, braku definicji legalnej osoby ustawowo uprawnionej do reprezentowania podmiotu w przepisach ustawy AML. Stąd dziwi wskazana powyżej interpretacja ministerstwa.

Co więcej, ustawodawca nie wskazał również w sposób wyraźny, aby przykładowo prokurent był uprawniony do zgłaszania informacji do CRBR, a jednak ministerstwo na przywołanej stronie dopuszcza taką możliwość. Podkreślić należy, że prokura w świetle przepisów K.c. jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa.

Dodatkowo należy stwierdzić, że celem przepisu art. 61 ustawy AML jest zapewnienie prawdziwości i rzetelności danych w systemie CRBR. Nie sposób przyjąć, że zgłoszenie dokonane przez członka zarządu lub prokurenta jest bardziej rzetelne niż dokonane przez pełnomocnika (tym bardziej pełnomocnika kwalifikowanego, np. radcę prawnego lub adwokata), któremu zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy AML za nieprawdziwe zgłoszenie grozi odpowiedzialność karna, a poza tym na podstawie art. 68 tejże ustawy odpowiedzialność odszkodowawcza.

Na marginesie należy dodatkowo wskazać, że w innych krajach UE, gdzie funkcjonują podobne rejestry beneficjentów rzeczywistych, np. niemiecki „Transparenzregister“, pełnomocnicy profesjonalni są uprawnieni do dokonywania zgłoszeń w imieniu zobowiązanych podmiotów.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Z jakich powodów ministerstwo interpretuje art. 61 ust. 1 ustawy AML w sposób wykluczający możliwość zgłaszania beneficjentów rzeczywistych przez pełnomocników, w szczególności pełnomocników profesjonalnych?

2. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie projektu zmieniającego art. 61 ust. 1 ustawy AML w ten sposób, by zgłaszanie beneficjentów rzeczywistych przez pełnomocników, względnie pełnomocników profesjonalnych, było tam wprost wskazane? Jeśli tak, to kiedy można się spodziewać takiego projektu ustawy?

Z poważaniem Ewa Schädler