Interpelacja w sprawie pozbawienia organizacji pozarządowych prawa do wnoszenia skargi kasacyjnej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Szanowny Panie Ministrze,

16 maja na obradach Stałego Komitetu Rady Ministrów obradowano nad projektem zmiany ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów UDER32). Zgodnie z projektowanymi zmianami organizacje społeczne, biorące udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika na prawach strony, zostaną pozbawione prawa do złożenia skargi kasacyjnej.

Taki przepis oznacza, że organizacjom pozarządowym odbiera się konstytucyjne prawo do postępowania dwuinstancyjnego, które stanowi podstawę sprawiedliwego i bezstronnego procesu w polskim i międzynarodowym porządku prawnym. Organizacje społeczne odgrywają kluczową rolę w systemie prawnym, występują w postępowaniach sądowoadministracyjnych nie po to, aby reprezentować swoje własne interesy, ale po to, aby chronić interes społeczny. Skargi kasacyjne mogą dotyczyć wyłącznie naruszeń prawa, a ich celem jest ochrona praworządności i kontrola działalności administracji publicznej. Organizacje, które je składają, często – w szczególności w postępowaniach dotyczących ochrony środowiska – są jedynymi rzecznikami interesu społecznego. Równocześnie istnieje duże ryzyko, że w sporach prowadzonych przed sądem administracyjnym obywatele i obywatelki, pozbawieni wsparcia prawnego i merytorycznego ze strony organizacji pozarządowych, nie będą samodzielnie składać skarg kasacyjnych. Wprowadzenie tego projektu w życie będzie oznaczało utrudnienie działalności w interesie publicznym, zmniejszy kontrolę społeczną i zaangażowanie trzeciego sektora w proces demokratyczny w Polsce.

W związku z tym kieruję do Pana Ministra następujące pytania:

Czy znane jest Panu stanowisko dr Katarzyny Grzelak-Bach, koordynatorki Oceny Skutków Regulacji w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, według której proponowane zapisy mogą naruszać konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP)? Czy skutki zmian były rozpatrywane w kontekście zgodności z ustawą zasadniczą?

W uzasadnieniu projektu ustawy, przedstawionym przez Ministerstwo Sprawiedliwości, wyrażona została obawa dotycząca możliwości instrumentalnego wykorzystywania przez organizację społeczną prawa do składania skargi kasacyjnej, co może zdaniem autorów projektu powodować niekorzystne skutki dla strony. Czy ministerstwo dysponuje przykładami takiego instrumentalnego wykorzystania i niekorzystnych skutków?

Czy została przeanalizowana zgodność projektowanego przepisu z prawem międzynarodowym (w szczególności z konwencją z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska) oraz prawem UE (Kartą praw podstawowych, dyrektywami gwarantującymi organizacjom ekologicznym dostęp do wymiaru sprawiedliwości)? Na jakiej podstawie stwierdzono, że „przedmiot regulacji zawartej w projekcie nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej“?

Dlaczego projekt nie został poddany konsultacjom społecznym?

Z poważaniem Daria Gosek-Popiołek