Interpelacja w sprawie bardzo niskich cen skupu zbóż, ryzyk regulacyjno-handlowych (UE-Mercosur, UE-Ukraina) oraz wpływu napływu zboża z Ukrainy na rynek północnego Mazowsza

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z utrzymującym się spadkiem cen skupu zbóż przy równoczesnych wysokich kosztach produkcji – szczególnie dotkliwie odczuwanych na północnym Mazowszu (powiaty m.in. ciechanowski, mławski, przasnyski, płoński, żuromiński, sierpecki) – zwracam się z następującymi szczegółowymi pytaniami i żądaniami udzielenia informacji:

A) Ryzyka wynikające z ewentualnego zatwierdzenia umowy UE–Mercosur

1. Czy MRiRW dysponuje oceną skutków dla polskiego rynku zbóż (pszenica, kukurydza, jęczmień, żyto, owies) w scenariuszu wejścia w życie UE–Mercosur (znoszenie/obniżki ceł, kontyngenty)?

a) Proszę o przedstawienie wariantowej analizy cenowej (krótki/średni okres) oraz wpływu na marże gospodarstw typowych dla północnego Mazowsza (gleby słabszych klas, rozdrobnienie). b) Czy rząd postulował w KE klauzule ochronne i/lub kontyngenty taryfowe ograniczające napływ zbóż w okresach żniwnych w Polsce? Jakie dokładnie mechanizmy i progi uruchomienia (wolumen, cena, czas)?

2. Czy Polska wnioskuje o wyłączenia wrażliwych produktów (sensitive products) lub okresy przejściowe dla zbóż? Proszę o kopie stanowisk przekazanych na forum Rady UE/KE.

3. Jakie instrumenty krajowe (interwencja rynkowa, dopłaty wyrównawcze, wsparcie magazynowe, ubezpieczenia dochodu) rząd przewiduje w razie materializacji ryzyka spadku cen wskutek UE–Mercosur i w jakim harmonogramie wdrożenia?

B) Ryzyka i mechanizmy w ramach UE–Ukraina

4. W odniesieniu do autonomicznych środków handlowych UE dla Ukrainy oraz „korytarzy solidarności”:

a) Czy Polska wnioskowała o trwałą lub czasową klauzulę ochronną na zboża? Jak brzmi proponowany próg wolumenowy/cenowy uruchamiający środek? b) Czy rząd popiera mechanizm cen referencyjnych albo cenę minimalną na wjazd zboża do UE? Jeśli tak, na jakim poziomie względem średnich cen skupu z 2023 r. w Polsce? c) Czy rząd postuluje regułę sezonowości (ograniczenia w miesiącach żniwnych), by nie destabilizować rynku północnego Mazowsza?

5. Jakie krajowe filtry/reguły logistyczne (priorytetyzacja tranzytu, strefy buforowe, okna czasowe) funkcjonują i/lub są planowane, by zboże z Ukrainy nie kumulowało się na Mazowszu? Proszę o opis obowiązujących procedur.

C) Dane o napływie zboża z Ukrainy i monitoring jakości (1.01.2024 r. – data odpowiedzi)

6. Proszę o przekazanie, w podziale miesięcznym (1.2024 r. – miesiąc bieżący) i wg kodów CN (8-znakowych) następujących danych dla: pszenicy, kukurydzy, jęczmienia, żyta, owsa:

- wolumen (t) i wartość (PLN/EUR) importu, - kierunek logistyczny (przejście: Dorohusk, Hrebenne, Medyka, Korczowa, Dołhobyczów, Budomierz; kolej/auto; terminale), - przeznaczenie: zboże konsumpcyjne vs. paszowe (definicje, klasyfikacja i podstawa prawna kwalifikacji), docelowy zasięg dystrybucji (województwa/PSZOK – typ magazynów; wskazanie udziału trafiającego do magazynów/podmiotów na północnym Mazowszu).

7. Proszę o łączny bilans za powyższy okres: ile ton zboża konsumpcyjnego, a ile paszowego wjechało do Polski oraz osobno udział % obu kategorii, w tym udział zasilający rynek Mazowsza.

8. Monitoring jakości i bezpieczeństwa na przejściach granicznych (1.01.2024 r. – obecnie):

a) Liczba i odsetek partii przebadanych vs. wszystkich partii (z rozróżnieniem na konsumpcyjne i paszowe). b) Parametry badań i częstotliwości próbkowania: wilgotność, zanieczyszczenia, gęstość (kg/hl), liczba opadania, białko, gluten, obecność szkodników; pozostałości pestycydów; mykotoksyny (DON, ZEA, aflatoksyny); metale ciężkie. c) Laboratoria: lista jednostek (akredytacja, metody, LOQ/LLOD), procedury łańcucha próbek, średni czas badania. d) Wyniki: liczba stwierdzonych niezgodności, struktura naruszeń, decyzje (zatrzymanie, zawrócenie, utylizacja, odkażanie, rekwalifikacja z konsumpcyjnego na paszowe), kary i postępowania. e) Mapowanie ryzyka: które przejścia/relacje wykazywały najwyższy odsetek niezgodności i w jakich miesiącach.

9. Proszę o wskazanie, czy i jak często dochodziło do rekwalifikacji partii z konsumpcyjnych na paszowe oraz odwrotnie; w jakim wolumenie (t) i z jakich przyczyn.

10. Proszę o przedstawienie pełnej metodologii klasyfikacji „konsumpcyjne” vs. „paszowe” stosowanej przez organy kontrolne oraz podmioty skupowe. Kto podejmuje decyzję o kwalifikacji i jakie są progi graniczne poszczególnych parametrów?

D) Mechanizmy osłonowe dla producentów (kontynuacja wcześniejszych wniosków)

11. Dopłaty wyrównawcze do cen z 2023 r.:

a) Czy rząd przygotował projekt dopłat do sprzedanych/utrzymanych w magazynie zbóż, wyrównujących cenę do referencji z 2023 r. (z rozróżnieniem wojewódzkim)? b) Proszę o założenia: stawka (PLN/t), uprawnieni (w tym gospodarstwa z północnego Mazowsza), źródło finansowania, okres naboru, weryfikacja i termin wypłat. c) Czy dopłaty obejmą straty wynikające z konieczności sprzedaży w dołku cenowym spowodowanym importem/tranzytem?

12. Dopłaty do prywatnego przechowalnictwa zbóż do czasu stabilizacji rynków:

a) Proszę o projekt mechanizmu (stawka PLN/t/mies., maks. okres wsparcia, wymagania magazynowe, audyt zapasów, zasada „n+2 mies.” po przekroczeniu progu cenowego). b) Czy rząd przewiduje premię regionalną dla północnego Mazowsza (słabsze gleby, krótsze okna sprzedażowe, dłuższy cykl dowozu do portów)? c) Jakie progi aktywacji (np. średnia cena portowa/eksportowa vs. 5-letnia średnia; odchylenie ≥X%) uruchomią dopłaty? d) Czy przewiduje się powiązanie z kontrolą jakości (dopłata tylko dla partii zgodnych ze standardem konsumpcyjnym/paszowym)?

13. Interwencja rynkowa i logistyka:

a) Czy KOWR/RARS może uruchomić skup na odnowienie rezerw strategicznych z priorytetem dla powiatów północnego Mazowsza? b) Czy planowane są dopłaty do frachtu kolejowego/portowego, by odciążyć magazyny w głębi kraju? c) Jak rząd ograniczy efekt wypychania: magazyny zajęte zbożem importowanym blokujące skup od rolników?

E) Transparentność i raportowanie

14. Proszę o zobowiązanie resortu do publikacji miesięcznych biuletynów (open data) obejmujących: wolumeny importu wg CN, rozbicie konsumpcyjne/paszowe, wyniki badań jakości, liczbę niezgodności, decyzje administracyjne – z podziałem na przejścia graniczne i województwa, ze szczególnym wyszczególnieniem Mazowsza (płn.).

15. Proszę o informację: Czy MRiRW planuje jedno okno informacyjne (dashboard) integrujące dane KAS, IJHARS, PIORiN, GIS, KOWR, GUS oraz informacje portowe, dostępne publicznie w cyklu miesięcznym?

Uzasadnienie:

Północne Mazowsze, o strukturze gospodarstw wrażliwej na wahania cen, doświadcza silnej presji rynkowej. Ryzyka regulacyjno-handlowe (UE–Mercosur, UE–Ukraina) oraz napływ zbóż z Ukrainy – bez pełnej transparentności co do wolumenów, jakości i przeznaczenia – potęgują niepewność cen i płynności. Wymaga to jednoczesnej reakcji: przejrzystych danych o imporcie i jakości, gotowych do wdrożenia mechanizmów osłonowych (dopłaty wyrównawcze do poziomu 2023 r., dopłaty do przechowalnictwa), instrumentów logistycznych i klauzul ochronnych w polityce handlowej UE, z priorytetem dla regionów takich jak północne Mazowsze.

Z wyrazami szacunku

Rafał Romanowski Poseł na Sejm RP