Interpelacja w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Data wpływu: 2025-11-17
Co to jest interpelacja? To formalne pytanie posła do organu władzy (np. ministra) w konkretnej sprawie publicznej.
Przeglądaj też tematy interpelacji, profile posłów i druki sejmowe.
Posłowie pytają o podstawy prawne i procedury kontroli prowadzonych przez Narodowe Centrum Nauki, w szczególności o zarządzenie nr 5/2023 dotyczące wyjaśniania podejrzeń o nierzetelność naukową, kwestionując jego zgodność z zasadami państwa demokratycznego. Interpelacja koncentruje się na braku szczegółowych unormowań prawnych i potencjalnych naruszeniach praw podmiotów kontrolowanych.
HTML źródłowy dostępny także bez JavaScript
Interpelacja w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Interpelacja nr 13589 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Zgłaszający: Izabela Bodnar, Marcin Józefaciuk Data wpływu: 17-11-2025 Zgodnie z ustawą o Narodowym Centrum Nauki z dnia 30 kwietnia 2010 roku do kompetencji Centrum należy finansowanie badań naukowych oraz nadzór nad ich realizacją (art. 20 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o NCN). Do zadań Rady NCN należy m.in. wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach oraz wybór Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną związaną z rozliczeniem przyznanych środków (art. 18 pkt 7 ustawy o NCN).
Z kolei dyrektor – na wniosek Rady – powołuje Zespoły Ekspertów, przy czym jest także uprawniony do wyznaczenia ekspertów zewnętrznych, w tym ekspertów zagranicznych. Zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy o NCN, dyrektor nadzoruje realizację projektów badawczych poprzez kontrolę w siedzibie podmiotu, który uzyskał finansowanie przez tzw. zespół kontrolujący. Z powyższego wynika, że na gruncie ustawy o NCN organy Centrum powołują Zespoły Ekspertów do przeprowadzenia kontroli wstępnej (oceny wniosków złożonych w konkursach) jak i następczej (oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem przyznanych środków).
Ustawa o NCN nie przewiduje jednak szczegółowych unormowań w zakresie sposobu prowadzenia kontroli, w szczególności nie precyzuje procedury prowadzenia postępowań kontrolnych oraz środków ochronnych przysługujących podmiotowi kontrolowanemu. Ponadto, w dniu 5 stycznia 2023 r. zostało zmienione zarządzenie Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r.
w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania, które stanowi formę kontroli prowadzonej przez NCN, przy czym obowiązujące przepisy prawne nie przyznają uprawnień do wprowadzenia tak restrykcyjnego środka i nie można z nich wywieźć kompetencji dyrektora do wydania zarządzenia nr 5/2023. W związku z brakiem szczegółowych unormowań prawnych, zwracam się do ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Z jakich powodów może być prowadzona kontrola podmiotu w rozumieniu art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy o NCN? 2.
Czy istnieją ograniczenia w zakresie liczby prowadzonych w danym podmiocie kontroli projektów badawczych? 3. Czy przepisy prawne lub praktyka przewidują krzyżowe prowadzenie kontroli w jednym podmiocie? Jeżeli tak, to proszę o wskazanie, ile było takich przypadków w okresie ostatnich 5 lat? 4. W jakim terminie może być zarządzona kontrola projektu badawczego? 5. Czy kontrola projektu badawczego może mieć miejsce po jego ukończeniu i pozytywnym rozliczeniu? Jeśli tak, ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach? 6. Jak dokładnie wygląda procedura wyboru ekspertów naukowych? 7. Jaka jest przyjmowana przez Centrum definicja eksperta? 8.
Jaka jest procedura zmiany eksperta naukowego w trakcie kontroli? Czy podmiot kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego? Jeżeli tak, to ile było przypadków zmiany eksperta naukowego na żądanie kontrolowanego w okresie ostatnich 5 lat? 9. Ile projektów zwrócono z uwagi na podejrzenie popełnienia nierzetelności naukowej w okresie ostatnich 5 lat? 10. W ilu przypadkach zwrot projektu skutkował wszczęciem procedury wyjaśniającej na podstawie zarządzenia nr 5/2023? 11.
Posłanka pyta o obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej zwierząt w schroniskach oraz o plany wprowadzenia ogólnopolskiej bazy danych. Wyraża zaniepokojenie brakiem jednolitych standardów i proponuje wprowadzenie centralnej bazy danych i obligatoryjnego wzoru książeczki zdrowia.
Posłowie pytają o dopuszczalność zatrudniania w schroniskach dla zwierząt lekarzy weterynarii pracujących jednocześnie w Inspekcji Weterynaryjnej, wskazując na potencjalny konflikt interesów. Interpelacja kwestionuje obecne regulacje i domaga się wyjaśnień dotyczących nadzoru nad schroniskami w takich sytuacjach.
Posłowie pytają o możliwość wprowadzenia jednolitego i obligatoryjnego wzoru umowy wolontariackiej w schroniskach dla zwierząt, argumentując to potrzebą uporządkowania sytuacji prawnej wolontariuszy i zwiększenia przejrzystości działania organizacji. Podkreślają brak jednolitych standardów i nadmierną dowolność w zakresie umów wolontariackich, co negatywnie wpływa na ochronę praw wolontariuszy.
Posłanka pyta o jakość kształcenia lekarzy weterynarii w zakresie kastracji zwierząt oraz o potrzebę wprowadzenia jednolitych standardów i certyfikacji w celu poprawy bezpieczeństwa zabiegów i dobrostanu zwierząt. Wyraża wątpliwości, czy obecny system kształcenia jest wystarczający i proponuje rozważenie systemowych rozwiązań, w tym certyfikacji.
Posłanka pyta o regulacje prawne dotyczące funkcjonowania domów tymczasowych dla zwierząt ze schronisk i brak jednolitych przepisów w tym zakresie. Wzywa do wprowadzenia ogólnokrajowych zasad i rozważenia opracowania jednolitego wzoru umowy.
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji dotyczy rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr 2291). Komisja po pierwszym czytaniu i rozpatrzeniu projektu na posiedzeniu wnioskuje o uchwalenie projektu ustawy przez Sejm bez poprawek. Projekt ten ma na celu deregulację w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, jednak szczegółowe zmiany nie są w tym sprawozdaniu wymienione.
Projekt ustawy wprowadza zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz w niektórych innych ustawach, mające na celu wzmocnienie pozycji Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy, zwalczania nadużywania umów cywilnoprawnych oraz poprawy efektywności kontroli. PIP zyskuje nowe uprawnienia, w tym możliwość wytaczania powództw w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy, a także wydawania decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy. Ustawa wprowadza także nowe procedury dotyczące kontroli, interpretacji indywidualnych oraz wymiany informacji z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), dążąc do uszczelnienia systemu i zapewnienia lepszej ochrony praw pracowniczych.
Ustawa o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE ustanawia ramy prawne dla działania tego instrumentu, mającego na celu finansowanie inwestycji w europejskim przemyśle obronnym. Określa zasady kontroli i audytu wykorzystania środków z pożyczki SAFE, udzielanej na podstawie rozporządzenia UE. Tworzy FIZB w Banku Gospodarstwa Krajowego, precyzuje źródła finansowania i przeznaczenie środków, a także zasady współpracy między ministrem obrony, innymi ministrami i BGK. Ustawa wprowadza zmiany w Prawie bankowym, ustawie o finansach publicznych i ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, dostosowując je do funkcjonowania FIZB.
Projekt ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB) ma na celu stworzenie ram prawnych dla efektywnego wykorzystania środków z pożyczki SAFE od Komisji Europejskiej na wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego. Ustawa określa zasady działania FIZB, rolę Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) w zarządzaniu instrumentem oraz zasady kontroli i audytu wykorzystania środków. FIZB będzie finansować zadania wynikające z Planu inwestycji w europejskim przemyśle obronnym, spłatę pożyczki SAFE, a także inne wydatki związane z bezpieczeństwem i obronnością kraju. Wprowadza także mechanizmy prefinansowania w przypadku niedoboru środków.
Projekt ustawy wprowadza zmianę w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce, umożliwiając doktorantom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej otrzymanie zapomogi. Zapomoga ta przysługuje wyłącznie obywatelom polskim. Warunki przyznawania zapomogi mają być określane przez rektora uczelni lub dyrektora odpowiedniej instytucji w uzgodnieniu z samorządem doktorantów. Celem ustawy jest wsparcie finansowe doktorantów w trudnych sytuacjach życiowych, co potencjalnie wpłynie na poprawę ich warunków studiowania i prowadzenia badań.