Interpelacja w sprawie problemów z realizacją programu "Czyste Powietrze" w kontekście zatorów płatniczych, sytuacji wykonawców i beneficjentów

Szanowna Pani Minister,

napływające od miesięcy sygnały wskazują, że program „Czyste Powietrze” boryka się z poważnymi dysfunkcjami w zakresie rozliczeń i wypłat środków. Wykonawcy - zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa - oczekują na płatności od kilku do kilkunastu miesięcy, co prowadzi do utraty płynności i realnego zagrożenia upadłością, a beneficjenci, mimo wykonania inwestycji, są obciążani wezwaniami do zwrotu dotacji. Jednocześnie, pomimo nagłaśnianych przypadków nadużyć, opóźnienia dotyczą tysięcy prawidłowych wniosków, a konstrukcja programu, w której wykonawca nie jest stroną umowy dotacyjnej, uniemożliwia skuteczne dochodzenie roszczeń. Skala i charakter tych problemów wymagają pilnego wyjaśnienia oraz działań ze strony kierowanego przez Panią resortu.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania dotyczące funkcjonowania programu „Czyste Powietrze”:

1. Ile wniosków o płatność (wniosków rozliczeniowych) w programie „Czyste Powietrze” pozostaje niezrealizowanych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej z terminem zatwierdzenia po dniu 31 grudnia 2024 r.? Proszę o dane liczebne (sztuki wniosków) oraz kwotowe (wartość środków oczekujących).

2. Jaki jest średni czas oczekiwania na wypłatę środków od momentu zatwierdzenia wniosku o płatność? Proszę o rozbicie według województw oraz dla całego kraju.

3. Czy ministerstwo posiada analizę ryzyka upadłości firm wykonawców w związku z zatorami płatniczymi w programie? Czy prowadzone są rejestry takich podmiotów i jakie są ostatnie szacunki liczebności i wartości zagrożenia?

4. Jakie działania zostały podjęte lub są planowane przez ministerstwo/Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w celu skrócenia terminów wypłat i poprawy płynności wykonawców? Czy przewidziane są regulacje obligujące fundusze do wypłaty w określonym maksymalnym terminie (np. do 30 dni od zatwierdzenia wniosku)?

5. W jaki sposób ministerstwo oraz NFOŚiGW monitorują i reagują na sytuacje, w których beneficjenci są wzywani do zwrotu dotacji z uwagi na niewykonane prace przez wykonawcę, który jednocześnie nie uzyskał płatności? Czy istnieje mechanizm wsparcia dla beneficjentów poszkodowanych w takich przypadkach?

6. Czy w celu zwiększenia transparentności jest planowana publikacja raportu/zbiorczego zestawienia nieprawidłowości w programie „Czyste Powietrze” (liczba wykrytych przypadków, kwoty, odsetek wniosków z nieprawidłowościami) w rozbiciu na województwa, wykonawców i beneficjentów?

7. Jakie są harmonogramy realizacji działań naprawczych, kiedy i jakie konkretne efekty – w tym znaczące skrócenie terminów wypłat i zmniejszenie zatorów – mogą być oczekiwane przez wykonawców i beneficjentów programu?

Szanowna Pani Minister,

skala problemów zgłaszanych przez wykonawców i beneficjentów jednoznacznie wskazuje, że program wymaga pilnej interwencji ze strony resortu. Niezbędne jest wprowadzenie przepisów zobowiązujących WFOŚiGW do terminowego regulowania płatności, stworzenie mechanizmów gwarancyjnych zabezpieczających wykonawców, zmiana modelu umów umożliwiająca im udział w procesie rozliczeń oraz usprawnienie procedur administracyjnych i kontrolnych. Konieczne jest również wzmocnienie komunikacji i transparentności działań oraz zapewnienie funduszom odpowiednich zasobów kadrowych i finansowych. W związku z tym oczekuję jednoznacznej, konkretnej odpowiedzi oraz przedstawienia przez Panią Minister realnego planu działań naprawczych.

Z poważaniem

Maciej Małecki Poseł na Sejm RP

Paweł Sałek Poseł na Sejm RP