Interpelacja w sprawie procesu wywłaszczeń w ramach inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego

Szanowny Panie Ministrze,

realizacja Centralnego Portu Komunikacyjnego jako inwestycji strategicznej dla państwa powinna odbywać się z poszanowaniem konstytucyjnych praw obywateli, w szczególności prawa własności oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od mieszkańców objętych procesem wywłaszczeń, wskazujące na poważne wątpliwości dotyczące stosowania przepisów ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (t.j. Dz. U. 2024 poz. 1747). Z przedstawionych materiałów wynika, że wnioski właścicieli nieruchomości o rozpoczęcie negocjacji, składane na podstawie przepisów obowiązujących przed nowelizacją ustawy z 2025 r., pozostawały przez długi czas bez rozpoznania, a następnie – już po zmianie przepisów – odmawiano ich rozpatrzenia, powołując się na brak podstaw prawnych. W ocenie zgłaszających prowadzi to do sytuacji, w której przepisy zostały w praktyce zastosowane wstecz, a właściciele nieruchomości zostali pozbawieni możliwości negocjowania warunków odszkodowania.

Jednocześnie decyzjom o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego nadawany jest rygor natychmiastowej wykonalności, co – zgodnie z obowiązującymi przepisami – skutkuje obowiązkiem wydania nieruchomości jeszcze przed ustaleniem i wypłatą odszkodowania. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w których właściciele tracą faktyczną możliwość korzystania ze swoich nieruchomości, mimo że postępowania odszkodowawcze pozostają niezakończone, a wysokość należnego świadczenia nie została jeszcze określona.

Kolejnym problemem jest sposób ustalania wartości nieruchomości. Ze zgłoszeń mieszkańców wynika, że stosowane wyceny, w szczególności oparte na wartości rynkowej uwzględniającej stopień zużycia, nie pozwalają na nabycie nieruchomości o porównywalnym standardzie ani na odtworzenie utraconego majątku. Jednocześnie wskazywane są znaczące rozbieżności pomiędzy wycenami nieruchomości o podobnych parametrach oraz różnice pomiędzy wycenami stosowanymi w Programie Dobrowolnych Nabyć a wycenami dokonywanymi w trybie wywłaszczeniowym. Zgłaszający przywołują konkretne przypadki wycen budynków mieszkalnych na poziomie kilku tysięcy złotych, co w ich ocenie pozostaje w oczywistej dysproporcji do rzeczywistej wartości takich obiektów.

Również w przypadku gruntów wskazywane są istotne rozbieżności – przykładowo dla gruntów rolnych pojawiają się propozycje na poziomie ok. 15 zł/m2, podczas gdy w innych przypadkach, dotyczących podobnych nieruchomości, wskazywane są przedziały rzędu 40-100 zł/m2. Tego rodzaju różnice budzą poważne wątpliwości co do jednolitości i przejrzystości stosowanych metod wyceny.

Mieszkańcy podnoszą przy tym, że w obecnym modelu wyceny nie są zapewniane nieruchomości zamienne ani możliwość odbudowy gospodarstw, co w ich ocenie powinno stanowić podstawowy standard przy wywłaszczeniach realizowanych na cele publiczne. W związku z tym w toku prowadzonych rozmów wielokrotnie wnioskowali o stosowanie wartości odtworzeniowej jako podstawy ustalania odszkodowania za zabudowania, wskazując, że tylko taka metoda pozwala na realne odtworzenie warunków mieszkaniowych i prowadzonej działalności. Zgłaszający wskazują jednak, że postulaty te nie zostały uwzględnione, w tym również w sytuacjach, gdy wartość odtworzeniowa była określana w dokumentach sporządzanych na potrzeby procesu. W efekcie przyjmowane metody wyceny nie zapewniają możliwości odtworzenia utraconego majątku ani kontynuowania dotychczasowego sposobu życia.

Zgłaszane są także problemy związane z brakiem rozwiązań w zakresie zapewnienia nieruchomości zamiennych. Mieszkańcy wskazują, że pomimo znacznych zasobów gruntów pozostających w dyspozycji podmiotów publicznych, w szczególności w zasobie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR), nie są im proponowane nieruchomości zamienne umożliwiające kontynuowanie działalności rolniczej lub odtworzenie dotychczasowych warunków życia. Jednocześnie podnoszony jest brak rekompensat za utracone korzyści, w szczególności dochody z tytułu dzierżawy gruntów, które wygasają w związku z realizacją inwestycji.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku Witold Tumanowicz Poseł na Sejm RP