Interpelacja w sprawie konieczności podjęcia pilnych działań w związku z narastającym zagrożeniem hydrologicznym i hydrogeologicznym na terenie gmin Bolesław i Bukowno, Małopolski Zachodniej oraz terenów graniczących położonych w województwie śląskim

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

wyniki badań oraz analiz hydrogeologicznych przedstawione w raportach Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego z 2026 r. wskazują jednoznacznie, że sytuacja hydrologiczna i hydrogeologiczna na obszarze gmin Bolesław i Bukowno oraz terenów przyległych osiągnęła stan wymagający podjęcia pilnych działań interwencyjnych i systemowych. Skala oraz dynamika zachodzących procesów stwarzają realne zagrożenie dla bezpieczeństwa mieszkańców, ochrony mienia, infrastruktury publicznej oraz dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego regionu.

Z opracowań PIG-PIB wynika, że szczególnie zagrożone są miejscowości Bolesław, Hutki, Laski oraz Bukowno. Na wskazanym obszarze dochodzi już do podtapiania budynków mieszkalnych przez wody pokopalniane charakteryzujące się wysoką agresywnością chemiczną wobec betonu i stali. Jednocześnie raporty zwracają uwagę na ryzyko naruszenia stabilności skarp oraz obwałowań w rejonie zalewisk Hutki i Dąbrówka, co może skutkować zalaniem kolejnych terenów i wystąpieniem poważnych strat materialnych.

Mieszkańcy zagrożonych miejscowości od wielu miesięcy funkcjonują w stanie niepewności związanej z nieustannie powiększającymi się zalewiskami, wzrastającym ryzykiem podtopień oraz postępującą degradacją zabudowy mieszkaniowej i terenów użytkowych. Każdy kolejny miesiąc przynosi dalszy wzrost poziomu wód podziemnych, prowadząc do narastania szkód społecznych, gospodarczych i środowiskowych.

W tej sytuacji konieczne jest jednoczesne wdrażanie działań systemowych obejmujących cały region oraz niezwłocznych działań interwencyjnych na obszarach, gdzie zagrożenie osiągnęło najwyższy poziom, w szczególności w miejscowościach Bolesław, Hutki, Laski i Bukowno. Kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia centrum miejscowości Bolesław, gdzie podtapianych jest już kilkanaście budynków mieszkalnych, mogłoby mieć uruchomienie interwencyjnego pompowania wód podziemnych za pomocą systemu studni odwadniających, pozwalającego na obniżenie zwierciadła wód i ograniczenie zagrożenia dla mieszkańców.

Równocześnie zasadne wydaje się podjęcie przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie działań zmierzających do odtworzenia bądź udrożnienia koryt cieków wodnych, które uległy zanikowi lub przekształceniu wskutek wieloletniej działalności odwodnieniowej kopalń rud cynku i ołowiu w rejonie olkuskim. Dotyczy to w szczególności rzeki Białej, potoku Warwas oraz roznosu Sztolni Ponikowskiej a także kanału Dąbrówka. Obecnie cieki te odtwarzają się samoistnie, jednak ich przepustowość jest niewystarczająca do efektywnego odprowadzania wód podziemnych, co z kolei powoduje dalsze podnoszenie się ich poziomu i skutkuje podtapianiem terenów zamieszkałych. Do czasu wykonania odwodnień grawitacyjnych w wybranych lokalizacjach, w tym w szczególności w najbardziej zagrożonym podtopieniami centrum Bolesławia należy zastosować systemy studni odwadniających, aby pomóc mieszkańcom którzy od prawie roku samotnie pompują stale dopływające do ich domów wody podziemne.

Należy również zwrócić uwagę na zagrożenia występujące na terenach sąsiednich położonych w województwie śląskim, w szczególności na obszarze Dąbrowy Górniczej i Jaworzna. Na terenie Dąbrowy Górniczej znajduje się szereg historycznych otworów wiertniczych wykonanych w związku z dokumentowaniem złóż rud cynku i ołowiu, których likwidacja została przeprowadzona w sposób niewłaściwy. W efekcie dochodzi do samoczynnych wypływów zanieczyszczonych wód podziemnych na powierzchnię terenu, co powoduje degradację gleb, gruntów oraz wód powierzchniowych. Sytuacja ta wymaga podjęcia działań technicznych umożliwiających uszczelnienie i zabezpieczenie otworów z jednoczesnym zachowaniem możliwości kontroli ciśnienia oraz parametrów jakościowych wód podziemnych.

Szczególnie niepokojącym problemem pozostaje postępujące pogorszenie jakości wód podziemnych w południowej części Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 454 „Olkusz–Zawiercie”. Proces ten jest związany z długotrwałym odwodnieniem górotworu, utlenianiem minerałów siarczkowych oraz powstawaniem łatwo rozpuszczalnych wtórnych minerałów siarczanowych zawierających metale ciężkie. W wyniku zatapiania wyrobisk pogórniczych i odbudowy stosunków wodnych dochodzi do ich rozpuszczania i migracji zanieczyszczeń w obrębie zbiornika.

Z dostępnych informacji wynika, że zjawiska te wpływają już na jakość wód podziemnych ujmowanych między innymi przez ujęcie „Łazy Błędowskie”. Jednocześnie dalsza odbudowa naturalnych warunków hydrogeologicznych, w tym przywrócenie regionalnych kierunków przepływu wód podziemnych, może stanowić zagrożenie dla kolejnych strategicznych ujęć zaopatrujących mieszkańców województwa śląskiego w wodę pitną, w szczególności ujęcia „Ujejsce”, a także ujęć „Kanał” oraz „Maczki-Bór”.

Przedstawione zagrożenia wymagają prowadzenia stałego monitoringu, aktualizacji prognoz hydrogeologicznych oraz opracowania kompleksowego programu działań naprawczych, obejmującego zarówno ochronę mieszkańców i infrastruktury, jak również zabezpieczenie strategicznych zasobów wód podziemnych.

W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister i Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwa planują zobowiązanie przedsiębiorcy górniczego lub zlecenie wykonania aktualizacji prognoz hydrologicznych i hydrogeologicznych obejmujących ocenę aktualnego stanu odbudowy stosunków wodnych oraz prognozę dalszego przebiegu tego procesu? 2. Jakie działania zamierzają podjąć ministerstwa w celu ochrony mieszkańców oraz jednostek samorządu terytorialnego przed narastającym zagrożeniem hydrologicznym i hydrogeologicznym? 3. Jakie działania planowane są w celu zabezpieczenia skarp, obwałowań ziemnych oraz infrastruktury technicznej przed skutkami podnoszenia się poziomu wód podziemnych i odtwarzania się cieków powierzchniowych? 4. Jakie działania zostaną podjęte w związku z wypływami zanieczyszczonych wód podziemnych z nieprawidłowo zlikwidowanych otworów wiertniczych zlokalizowanych na terenie gminy Bolesław oraz miasta Dąbrowa Górnicza? 5. Jakie działania planowane są w celu ograniczenia skali oraz zasięgu zanieczyszczenia wód podziemnych w obrębie południowej części Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 454 „Olkusz–Zawiercie”? 6. Jakie działania zostaną podjęte w celu ochrony strategicznych ujęć wód podziemnych zagrożonych zanieczyszczeniem wskutek odbudowy stosunków wodnych po likwidacji kopalń rud cynku i ołowiu, w szczególności ujęć „Ujejsce”, „Kanał”, „Łazy Błędowskie” oraz „Maczki-Bór”? 7. Jaki jest harmonogram konkretnych działań planowanych przez właściwe organy administracji rządowej na lata 2026-2027 w zakresie przeciwdziałania wskazanym zagrożeniom? 8. Jakie analizy techniczne, środowiskowe oraz hydrogeologiczne planują przeprowadzić ministerstwa w celu oceny skali zagrożenia i wyboru optymalnych działań naprawczych? 9. Jakie są dotychczasowe rezultaty prac międzyresortowego zespołu zajmującego się problematyką terenów pogórniczych oraz jakie rekomendacje zostały dotychczas wypracowane?

Z poważaniem

Robert Warwas