Interpelacja w sprawie funkcjonowania systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach uderzeniami z powietrza, w związku ze zdarzeniem z dnia 30 lipca 2026 r. na terenie woj. lubelskiego

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację skierowaną do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie funkcjonowania krajowego systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach uderzeniami z powietrza.

W nocy z 29 na 30 lipca 2026 r. rosyjski pocisk manewrujący Ch-101 naruszył przestrzeń powietrzną Rzeczypospolitej Polskiej i spadł w terenie niezabudowanym w pobliżu miejscowości Tarnawa-Kolonia w gminie Turobin, w powiecie biłgorajskim – w odległości około 92 kilometrów w linii prostej od granicy z Ukrainą i około 42 kilometrów od Lublina. W miejscu upadku powstał krater o średnicy około 10 metrów i głębokości około 5 metrów. Prokuratura ustaliła, że pocisk zawierał materiał wybuchowy i został wyprodukowany w drugim kwartale 2026 r. Nikt nie odniósł obrażeń.

Zgodnie z komunikatem Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych systemy obrony powietrznej obserwowały tej nocy aktywność co najmniej kilkunastu pocisków operujących nad zachodnią Ukrainą, które ze względu na kierunek lotu mogły stanowić potencjalne zagrożenie dla polskiej przestrzeni powietrznej. O godzinie 3:29 jeden z obiektów zbliżył się do granicy na odległość około 5 kilometrów, po czym zmienił kierunek lotu. O godzinie 3:40 w polskiej przestrzeni powietrznej wykryto niezidentyfikowany obiekt poruszający się w kierunku zachodnim i skierowano w rejon dyżurny myśliwiec F-16. O godzinie 3:46, przed dokonaniem jednoznacznej identyfikacji, obiekt zanikł ze wskazań systemów radiolokacyjnych.

Równolegle przebiegał proces alarmowania ludności, którego chronologię przedstawił publicznie wojewoda lubelski na konferencji prasowej w dniu 3 sierpnia 2026 r. Zgodnie z tą relacją: o godzinie 3:09 do Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego w Lublinie wpłynęła informacja o potrzebie prowadzenia nasłuchu, którą przekazano powiatowym centrom zarządzania kryzysowego; o godzinie 3:39 wpłynęła informacja Rządowego Centrum Bezpieczeństwa o realnym zagrożeniu; o godzinie 3:44 przekazano komunikat generujący proces uruchomienia syren; o godzinie 3:45 sygnał trafił z centrum wojewódzkiego do powiatów, obejmując siedemnaście powiatów. O godzinie 3:49 dyżurny powiadomił wojewodę. O godzinie 5:34 Rządowe Centrum Bezpieczeństwa przekazało informację o zakończeniu zagrożenia z powietrza. Oficjalny komunikat Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych opublikowano o godzinie 7:07.

Zestawienie obu chronologii prowadzi do wniosku o zasadniczym znaczeniu: od wykrycia obiektu w polskiej przestrzeni powietrznej (godz. 3:40) do jego zaniknięcia ze wskazań radarów (godz. 3:46) upłynęło sześć minut. Polecenie uruchomienia syren dotarło do powiatów o godzinie 3:45 – na minutę przed upadkiem pocisku. Oznacza to, że nawet przy prawidłowym i natychmiastowym wykonaniu polecenia przez wszystkie powiaty sygnał alarmowy nie mógł wyprzedzić zagrożenia. Nie jest to zarzut wobec poszczególnych funkcjonariuszy ani pracowników, lecz pytanie o to, czy architektura systemu ostrzegania jest dostosowana do czasu przelotu współczesnych środków napadu powietrznego.

Spośród siedemnastu powiatów objętych alarmem syreny uruchomiono w siedmiu: w mieście Lublin oraz w powiatach: lubelskim, hrubieszowskim, zamojskim, janowskim, świdnickim i krasnostawskim. W dziesięciu powiatach syren nie uruchomiono albo uruchomiono je z opóźnieniem – w miastach Chełm i Zamość oraz w powiatach: biłgorajskim, włodawskim, puławskim, tomaszowskim, chełmskim, opolskim, łęczyńskim i kraśnickim.

Powiat biłgorajski – a więc powiat, na terenie którego pocisk faktycznie spadł – znalazł się wśród tych, w których syreny alarmowe nie zostały uruchomione.

Mieszkańcy województwa nie otrzymali wiadomości tekstowych w ramach alertu RCB – ani w chwili ogłoszenia alarmu, ani po jego odwołaniu. Poza sygnałem syren nie dysponowali żadną informacją o charakterze zagrożenia ani o zasadach postępowania.

Wojewoda lubelski wskazał publicznie, że od momentu wezwania do nasłuchu do fizycznego uruchomienia alarmu upływa zbyt dużo czasu i że z tego procesu należy wyjąć kilka ogniw. Jako przyczynę opóźnień wskazał czynnik ludzki – kierownicy powiatowych centrów zarządzania kryzysowego, chcąc upewnić się co do powagi sytuacji, wykonują w nocy telefon do starosty lub innego przedstawiciela samorządu w celu potwierdzenia informacji. W powiecie kraśnickim opóźnienie wynikało z tego, że pracownik próbował dodzwonić się do przełożonego; w innych przypadkach pracownik odebrał telefon dopiero po fakcie. Wojewoda zapowiedział przeniesienie części decyzyjności do wojewódzkiego centrum zarządzania kryzysowego oraz zdalne uruchamianie syren z pominięciem szczebla powiatowego, a także podsumował, że „procedury zadziałały, ale nie zadziałała jakaś decyzyjność na jakimś poziomie“.

Wojewoda poinformował ponadto, że na terenie województwa lubelskiego funkcjonują 364 syreny alarmowe, z czego 164 mają możliwość zdalnego uruchamiania, a około 200 stanowią urządzenia analogowe; docelowo ma ich być około 500. Wskazał również, że Lubelski Urząd Wojewódzki jest delegaturą rządu i nie generuje informacji, lecz je przekazuje, oraz że nie ma wiedzy będącej w dyspozycji Ministerstwa Obrony Narodowej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Podał także, że w uzgodnieniu z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa i ministrem przyjęto, iż w ślad za odwołaniem alarmu powinna iść wiadomość tekstowa do mieszkańców i że element ten został już dodany.

Podkreślam, że niniejsza interpelacja nie kwestionuje zasadności ogłoszenia alarmu ani nie zmierza do oceny działań pojedynczych funkcjonariuszy lub pracowników. Diagnoza przedstawiona przez wojewodę lubelskiego – że proces ma zbyt wiele ogniw, a jego skuteczność zależy od decyzji podejmowanej w nocy przez pojedynczego pracownika szczebla powiatowego – dotyczy konstrukcji samej procedury. Konstrukcja ta nie jest jednak ustalana na poziomie województwa. Zgodnie z ustawą organizowanie i nadzorowanie systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach należy do zadań ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Po pierwsze, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. 2024 poz. 1907 z późn. zm.) minister właściwy do spraw wewnętrznych jest terytorialnym organem ochrony ludności, a na podstawie art. 9 ust. 2 odpowiada za realizację polityki państwa w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej oraz koordynuje realizację zadań ochrony ludności i obrony cywilnej przez organa ochrony ludności. Stosownie do art. 58 ust. 5 pkt 1 koordynuje realizację tych zadań przez wojewodów, a na podstawie art. 61 ust. 3 dokonuje oceny wykonywania zadań przez pozostałe organa ochrony ludności.

Po drugie, art. 15 ust. 1 pkt 23 powołanej ustawy zalicza do zadań ministra właściwego do spraw wewnętrznych „organizowanie i nadzorowanie systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach oraz żądanie przekazywania komunikatów“. Przepis ten obejmuje zatem nie tylko organizację systemu i nadzór nad nim, lecz również uprawnienie do żądania przekazania komunikatu. Ponadto art. 15 ust. 1 pkt 1 nakłada obowiązek nadzoru nad funkcjonowaniem ochrony ludności na obszarze kraju, pkt – oceny wykonywania zadań ochrony ludności na obszarze kraju, a pkt 5 – przygotowywania i wdrażania rozwiązań organizacyjnych na potrzeby ochrony ludności.

Po trzecie, art. 15 ust. 3 ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych może upoważnić Rządowe Centrum Bezpieczeństwa do wykonywania zadań ochrony ludności i obrony cywilnej w zakresie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach, a art. 22 pkt 1 zalicza monitorowanie zagrożeń oraz powiadamianie, ostrzeganie i alarmowanie ludności do zadań Rządowego Centrum Bezpieczeństwa właśnie „zgodnie z art. 15 ust. 3“. Na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 5 minister może również upoważnić komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej do organizowania i nadzorowania tego systemu.

Po czwarte, zgodnie z art. 70 ust. 1 i 2 ustawy system wykrywania zagrożeń funkcjonuje w sposób ciągły, a w jego skład wchodzą między innymi – jako odrębne elementy – system służący do wykrywania i powiadamiania o zagrożeniach uderzeniami z powietrza w ramach obrony powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej, nadzorowany przez ministra obrony narodowej (ust. 2 pkt 3), oraz systemy wykrywania i alarmowania oraz wczesnego ostrzegania nadzorowane przez centra zarządzania kryzysowego (ust. 2 pkt 4). Styk między tymi elementami – a więc przejście od wykrycia zagrożenia przez system obrony powietrznej do fizycznego uruchomienia syreny w powiecie – jest tym miejscem, w którym proces z 30 lipca 2026 r. zawiódł.

Po piąte, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 7 minister opracowuje Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej i monitoruje jego realizację, przy czym zgodnie z art. 7 program ten stanowi podstawę finansowania realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 18 minister zatwierdza plany ćwiczeń sporządzane przez wojewodów oraz przeprowadza ich ewaluację, a stosownie do art. 53 ust. 6 – po otrzymaniu raportu z ćwiczeń – inicjuje wdrażanie wniosków i rekomendacji. Na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 20 do zadań ministra należy wzmacnianie świadomości zagrożeń i społecznej odporności, w tym popularyzowanie wiedzy o bezpieczeństwie wśród społeczeństwa.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Proszę o przedstawienie pełnej chronologii obiegu informacji na szczeblu centralnym w nocy z 29 na 30 lipca 2026 r. – od chwili wykrycia przez systemy obrony powietrznej aktywności pocisków mogących zagrozić polskiej przestrzeni powietrznej, przez zbliżenie się obiektu do granicy o godzinie 3:29, wykrycie obiektu w polskiej przestrzeni powietrznej o godzinie 3:40, aż do przekazania informacji Rządowemu Centrum Bezpieczeństwa i wojewódzkim centrom zarządzania kryzysowego. W szczególności: o której godzinie informacja o zagrożeniu trafiła z systemu, o którym mowa w art. 70 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, do Rządowego Centrum Bezpieczeństwa?

Czy ministerstwo dokonało analizy relacji czasowej między czasem przelotu obiektu a czasem potrzebnym na uruchomienie sygnału alarmowego? Od wykrycia obiektu w polskiej przestrzeni powietrznej (godz. 3:40) do jego zaniknięcia ze wskazań radarów (godz. 3:46) upłynęło sześć minut, a polecenie uruchomienia syren dotarło do powiatów o godzinie 3:45. Czy w ocenie ministra obowiązujący model ostrzegania jest zdolny wyprzedzić zagrożenie o takiej dynamice, i jakie rozwiązania organizacyjne przewiduje się w tym zakresie na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej?

Dlaczego nie uruchomiono alertu RCB – ani w chwili ogłoszenia alarmu, ani po jego odwołaniu? Który organ podejmuje decyzję o uruchomieniu alertu RCB przy zagrożeniu uderzeniami z powietrza, na podstawie jakich kryteriów i czy w nocy z 29 na 30 lipca 2026 r. wpłynął w tej sprawie jakikolwiek wniosek lub żądanie?

Czy minister skorzystał z uprawnienia do żądania przekazywania komunikatów, o którym mowa w art. 15 ust. 1 pkt 23 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej? Jeżeli nie – proszę o wskazanie przyczyn oraz o informację, ile razy od dnia 1 stycznia 2025 r. uprawnienie to zostało zastosowane.

W jakim trybie i w jakim terminie informacja o charakterze zdarzenia powinna – zgodnie z obowiązującymi procedurami – zostać podana do publicznej wiadomości po ogłoszeniu i odwołaniu alarmu? W omawianym przypadku między odwołaniem alarmu a opublikowaniem oficjalnego komunikatu o naruszeniu przestrzeni powietrznej upłynęło ponad półtorej godziny, a mieszkańcy przez ten czas nie dysponowali żadnym wyjaśnieniem. Czy minister uznaje ten stan za zgodny z zadaniem określonym w art. 15 ust. 1 pkt 23 ustawy?

Czy ministerstwo zbadało przyczyny nieuruchomienia syren alarmowych w dziesięciu spośród siedemnastu powiatów objętych alarmem, a w szczególności w powiecie biłgorajskim, na terenie którego pocisk faktycznie spadł? Jakie ustalenia poczyniono i jakie działania podjęto?

Czy obowiązująca procedura przewiduje, że o fizycznym uruchomieniu syreny alarmowej decyduje pracownik powiatowego centrum zarządzania kryzysowego? Czy w ocenie ministra model, w którym skuteczność ostrzeżenia ludności zależy od decyzji podejmowanej w nocy przez pojedynczego pracownika, jest prawidłowy?

Czy minister zamierza upoważnić Rządowe Centrum Bezpieczeństwa do wykonywania zadań w zakresie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy albo komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej do organizowania i nadzorowania tego systemu na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 5? Jeżeli takie upoważnienia już wydano – proszę o wskazanie ich dat i zakresu.

Czy przewiduje się wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego centralne lub wojewódzkie uruchamianie syren alarmowych z pominięciem szczebla powiatowego na obszarze całego kraju? Jeżeli tak – w jakim trybie, w jakim terminie i jakim kosztem?

Ile syren alarmowych funkcjonuje obecnie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, ile z nich umożliwia zdalne uruchamianie, ile nadawanie komunikatów głosowych, a ile jest wyposażonych w zasilanie awaryjne? Proszę o dane w podziale na województwa.

Jaki był przebieg i wynik prób systemu alarmowego przeprowadzonych w dniu 21 lipca 2026 r. w ramach ogólnopolskiej akcji ALARM-26? Ile urządzeń nie zadziałało prawidłowo, czy sporządzono raport zbiorczy i jakie działania podjęto na jego podstawie przed dniem 30 lipca 2026 r.?

Jakie środki przewidziano w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na modernizację i rozbudowę systemów powiadamiania, ostrzegania i alarmowania w latach 2025–2026, jaka ich część została wydatkowana i w jakim stopniu program zakłada osiągnięcie pełnego pokrycia akustycznego obszarów zamieszkanych?

Czy minister zatwierdził plany ćwiczeń sporządzone przez wojewodów za lata 2025 i 2026, stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 18 oraz art. 53 ust. 2 pkt 3 ustawy? Czy otrzymał raporty z tych ćwiczeń, przeprowadził ich ewaluację i zainicjował wdrażanie wniosków i rekomendacji zgodnie z art. 53 ust. 6 – w szczególności w zakresie ostrzegania i alarmowania ludności?

Na czym polega zapowiedziana zmiana polegająca na wysyłaniu wiadomości tekstowej w ślad za odwołaniem alarmu? Kiedy została wprowadzona, w jakim akcie lub procedurze została uregulowana i czy obejmuje także komunikat wysyłany w chwili ogłoszenia alarmu, a nie wyłącznie po jego odwołaniu?

Jakie działania informacyjne i edukacyjne skierowane do ogółu obywateli, dotyczące zasad postępowania po usłyszeniu sygnału alarmowego, prowadził minister w latach 2025–2026, stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 20 ustawy? Proszę o wskazanie form, nakładów i szacunkowego zasięgu.

Czy minister dokonał oceny wykonywania zadań ochrony ludności na obszarze kraju w zakresie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania, do czego zobowiązuje art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy? Jeżeli tak – kiedy sporządzono ostatnią taką ocenę i jakie są jej wnioski.

Kiedy Rada Ministrów przedstawi Sejmowi i Senatowi sprawozdanie z wykonania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, o którym mowa w art. 6 ust. 2 tej ustawy i czy obejmie ono ocenę funkcjonowania systemu ostrzegania i alarmowania w świetle zdarzeń z lipca 2026 r.?

Województwo lubelskie jest regionem przygranicznym, a zdarzenie z 30 lipca 2026 r. nie było ćwiczeniem ani próbą techniczną. Było pierwszym od dawna rzeczywistym sprawdzianem systemu ostrzegania w warunkach nocnych, przy bardzo krótkim czasie reakcji i bez uprzedzenia. Wynik tego sprawdzianu – brak sygnału w dziesięciu z siedemnastu powiatów, w tym w powiecie upadku pocisku, oraz całkowity brak komunikatu towarzyszącego alarmowi – wskazuje na problem konstrukcyjny, a nie na incydentalne uchybienie. Rozwiązanie tego problemu leży w kompetencji szczebla centralnego.

Uprzejmie proszę o udzielenie pisemnej odpowiedzi w terminie określonym w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej